Бабруйскі дэканат () — адзін з адзінаццаці дэканатаў Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі Рымска-каталіцкага Касцёла на Беларусі. Ахоплівае паўднёва-заходнюю частку Магілёўскай вобласці, складаецца з шасці парафій.
Дэканат з такой назвай існаваў і ў Расійскай імперыі: у XIX стагоддзі ён належаў да Мінскай дыяцэзіі (), пасля яе скасавання — да Магілёўскай архідыяцэзіі (), а пасля аднаўлення дыяцэзіі вярнуўся ў яе склад. Ад сярэдзіны XIX стагоддзя і да Першай сусветнай вайны яго склад не мяняўся: чатыры парафіі — Бабруйск, Глуск, Свіслач і Харомцы — з філіяльным касцёлам у Шацілках. Затое сетка капліц змянялася: у 1832 годзе ўлады скасавалі глускі кляштар бернардзінцаў, а ў 1865—1868 гадах — большасць прыватных капліц дэканата. У 1930-я гады структуры дэканата былі ліквідаваны, а дзейнасць ён аднавіў у 1991 годзе.
Гісторыя
Станаўленне Каталіцкія парафіі Бабруйшчыны склаліся ў часы Рэчы Паспалітай. Парафіяльным касцёлам цэнтра быў фарны касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла, пабудаваны ў 1630-я гады пры езуітах. У Глуску парафія ўжо ў 1744 годзе значылася пры кляштары бернардзінцаў, уфундаваным у 1667 годзе ваўкавыскім маршалкам Аляксандрам ПалубінскімSynodus Dioecesana Vilnensis ab Illustrissimo Excellentissimo… Michaele Joanne Zienkowicz… Episcopo Vilnensi… Anno Domini 1744, diebus 10, 11, 12 Februarii celebrata. — Vilnae, 1744. — S. 140—144: Dislimitatio parochiarum. Decanatus Bobroyscensis.Żyskar F. J. Nasze kościoły: opis ilustrowany wszystkich kościołów i parafji znajdujących się na obszarach dawnej Polski i ziemiach przyległych. T. 2: Djecezja mińska. Z. 15: Dekanat ihumeński, Dekanat bobrujski. — Warszawa — Petersburg, 1914.Żyskar F. J. Nasze kościoły… — T. 2, z. 15. — S. 257.. Пасля стварэння ў 1798 годзе Мінскай дыяцэзіі дэканат увайшоў у яе склад.
Да падзелаў Рэчы Паспалітай дэканат належаў да Віленскай дыяцэзіі і быў непараўнальна большы за пазнейшы. Дадатак Dislimitatio parochiarum да пастаноў віленскага дыяцэзіяльнага сіноду 1744 года, які пералічвае пайменна мястэчкі, двары і вёскі кожнай парафіі, падае ў Decanatus Bobroyscensis чатырнаццаць парафій — Бабруйск, Глуск, Карпілаўка, Журавічы, Рэчыца, Гомель, Мазыр, Петрыкаў, Давыд-Гарадок, Цімкавічы, Слуцк, Капыль, Беразіно і Багушэвічы — і філію ў Бабічах пры мазырскай парафіі. Дэканат такім чынам цягнуўся ад Слуцка і Капыля на захадзе да Гомеля, Рэчыцы і Давыд-Гарадка на поўдні. Свіслач і Харомцы сярод яго парафій яшчэ не значацца, а Шацілкі пазначаны як вёска карпілаўскай парафіі; глуская парафія выступае пад апекай айцоў-абсервантаў (PP. Ordinis Minorum de observantia), рэчыцкая — дамініканцаў, журавіцкая — рэгулярных канонікаў латэранскіх.
Найранейшы падрабязны зрэз дэканата ў складзе Мінскай дыяцэзіі дае Directorium Officii Divini pro Dioecesi Mincensi на 1843 год, які выдаваўся яшчэ асобна для адной Мінскай дыяцэзіі: дэканат пазначаны ў ім як Decanatus Bobruyscensis на чале з дэканам Янам Кланоўскім, адміністратарам глускім.
Скасаванні 1832—1868 гадоў Пасля паўстання 1830—1831 гадоў і асабліва пасля паўстання 1863—1864 гадоў расійскія ўлады скарацілі сетку каталіцкіх святынь дэканата. Падрабязны пералік страт дае ведамасць касцёлаў, кляштараў, філій і капліц, скасаваных у Бабруйскім дэканаце з 1831 па 1870 год, якую ў 1870 годзе падпісаў бабруйскі дэкан ксёндз МакарэвічДело о составлении ведомостей о закрытых с 1831 по 1870 год монастырях, костелах… каплицах по Виленской, Гродненской и Минской губерниям. 1870 // Бібліятэка Урублеўскіх Акадэміі навук Літвы (LMAVB). Ф. 43 (Vilniaus kapitulos fondas). — Арк. 20 (стар. 24) і наступны: Ведомость о Римско-Католических Костелах, Монастырях, Филиях и Каплицах, упраздненных с 1831 по 1870 год по Бобруйскому Деканату. — Апісанне ў каталогу..
Першым у ёй пазначаны глускі кляштар бернардзінцаў, скасаваны ў 1832 годзе: мураваны двухпавярховы кляштарны будынак з агародам перайшоў у ведама Палаты дзяржаўных маёмасцей, а касцёл з 1841 года стаў парафіяльным. Астатнія восем пазіцый — прыватныя капліцы ў шляхецкіх маёнтках, зачыненыя ў 1865—1868 гадах. У бабруйскай парафіі гэта капліцы ў ваколіцы Замен-Рыння (1865), у маёнтках Добасна памешчыкаў Булгакавых, Ясны Лес шляхціца Леановіча, Янін і Даманаўшчына шляхціца Закржэўскага (усе ў 1866); у глускай — ва Устэрхах (1866), у Завалочыцах памешчыка Быкоўскага і ў Барысаўшчыне памешчыка Волка (абедзве ў 1868); у свіслацкай — араторыя ў маёнтку Вольса памешчыка Забелы (1866). Нерухомай маёмасці гэтыя капліцы не мелі, таму нічога з іх нікому не перадавалася.
У складзе Магілёўскай архідыяцэзіі У 1869 годзе Мінская дыяцэзія была скасавана расійскімі ўладамі, і яе парафіі, у тым ліку парафіі Бабруйскага дэканата, перайшлі пад кіраванне магілёўскіх арцыбіскупаў; штогадовыя лацінамоўныя даведнікі Directorium Divini Officii et Missarum pro Archidioecesi Mohiloviensi nec non pro Dioecesi Minscensi з таго часу выдаваліся супольна для абедзвюх адзінак, а метрычныя кнігі парафій зводзіліся ў Магілёўскую духоўную кансісторыю ў Санкт-Пецярбургу. На 1910 год архідыяцэзія падзялялася на 20 дэканатаў, сярод якіх быў і Бабруйскі.
Цэнтр дэканата за гэты час двойчы мяняў святыню. Бабруйская фара згарэла 15 снежня 1885 года; збудаваны замест яе драўляны касцёл быў асвячоны ў 1897 годзе і захаваў даўні тытул Святых Апосталаў Пятра і Паўла, а ў 1903—1906 гадах паўстаў мураваны касцёл Беззаганнага Зачацця, кансэкраваны ў 1912 годзе, які і даў парафіі новы тытулМаліноўскі В. ...Толькі касцёл // Наша вера. — 2012. — № 3 (61)..
Ад пачатку 1870-х гадоў улады дамагаліся ўвядзення рускай мовы ў так званае дадатковае набажэнства, і парафіі дэканата апынуліся ў цэнтры гэтай кампаніі. У сакавіку 1873 года адміністратар Віленскай дыяцэзіі прэлат Пётр Жылінскі аб'ехаў парафіі Мінскай губерні, адпраўляючы набажэнства па-руску і абавязваючы пробашчаў захоўваць уведзены парадак: у глускім касцёле ён быў 12 сакавіка, у харомецкім — 15-га, у свіслацкім — 18-га, у бабруйскім — 22-га, а з наведаных святароў вылучыў адміністратара харомецкага касцёла ксяндза Враценскага і бабруйскага дэкана ксяндза МакарэвічаГанчар А. И. Римско-католическая церковь в Беларуси (вт. пол. XIX — нач. XX вв.): исторический очерк : монография / под науч. ред. С. Е. Сельверстовой. — Гродно : ГГАУ, 2010. — ISBN 978-985-6784-69-2. — С. 190.. Ужо на 2 красавіка 1873 года з-за нястачы святароў, якія згадзіліся б служыць па-руску, свіслацкая і харомецкая парафіі, а таксама філіяльныя касцёлы ў Шацілках і Халуйску засталіся зусім без ксяндзоўГанчар А. И. Римско-католическая церковь в Беларуси… — С. 191.. У 1879—1882 гадах бабруйскім дэканам і пробашчам быў галоўны праваднік гэтай палітыкі ў губерні Фердынанд Сенчыкоўскі, а ў 1887—1898 гадах — ксёндз Алехновіч, які на 1898 год застаўся адзіным святаром Мінскай губерні, што яшчэ ўжываў рускую мову ў дадатковым набажэнстве; дадатковае жалаванне за гэта атрымлівалі і арганісты глускага і харомецкага касцёлаўГанчар А. И. Римско-католическая церковь в Беларуси… — С. 217.Ганчар А. И. Римско-католическая церковь в Беларуси… — С. 457.. У верасні 1892 года ксёндз Алехновіч прыехаў на храмавае свята ў шацілкаўскі касцёл, аднак набажэнства не адбылося: касцёльны стараста Тышкевіч падаў яму не той ключ, а ў сутычцы, што выйшла, прыхаджане сталі на бок старастыГанчар А. И. Римско-католическая церковь в Беларуси… — С. 203..
Забеспячэнне парафій святарамі было няроўным. Свіслацкая парафія пасля смерці пробашча Тамаша Багінскага ў 1879 годзе сямнаццаць гадоў не мела ўласнага душпастыра, хоць налічвала больш за дзве тысячы вернікаўŻyskar F. J. Nasze kościoły… — T. 2, z. 15. — S. 254.. Харомецкі касцёл, занядбаны пры пробашчах-рытуалістах, прастаяў зачыненым дваццаць гадоў (1880—1900), пасля чаго парафія ажыла пры новым пакаленні святароўŻyskar F. J. Nasze kościoły… — T. 2, z. 15. — S. 258.. Глуская парафія доўгі час заставалася без святара, а ў канцы 1900-х гадоў яе абслугоўваў стары ксёндз Уладзіслаў Ісаевіч.
Савецкі перыяд Пасля аднаўлення Мінскай дыяцэзіі, якую з 1918 года ўзначальваў біскуп Зыгмунт Лазінскі, Бабруйскі дэканат вярнуўся ў яе склад. Elenchus дыяцэзіі на 1922 год змяшчае яго ўжо ў раздзеле парафій той часткі дыяцэзіі, што «занята бальшавікамі (максімалістамі) з 1920 года» (in parte dioecesis Minscensis occupatae a bolszevicis (maximalistis) a 1920), а ў пераліку дзеючых дэканаў дыяцэзіі Бабруйскі дэканат адсутнічае Публікацыя тэксту: Elenchus ecclesiarum et cleri saecularis ac regularis dioecesis Minscensis pro anno Domini 1922 // Ordo divini officii et missarum in dioecesi Minscensi pro anno Domini 1922. — Vilnae, 1922. — P. 49—86.. З пяці яго адзінак — Бабруйск, капліца ў Асіповічах, Глуск, Свіслач і Харомцы — тры не мелі адміністратара, а ксёндз Тэадор Рылло абслугоўваў адначасова Бабруйск і Свіслач; філія ў Шацілках у спісе ўжо не значыцца.
У 1930-я гады структуры дэканата былі ліквідаваны. Бабруйскі касцёл адабралі ў вернікаў у 1934 годзе (паводле іншых звестак, службы забаранілі ў 1935-м), глускі — у 1935 годзе. Пробашч бабруйскай парафіі Францішак Выліжынскі, які апекаваўся ёю ў 1931—1944 гадах, напрыканцы 1934 года быў арыштаваны і асуджаны на пяць гадоў, якія адбываў у Карлагу і Пячорлагу. Падчас нямецкай акупацыі ў 1941 годзе бабруйскі касцёл на кароткі час адчынілі, але ў 1946 годзе ён быў зачынены афіцыйна; у 1960-я гады яго галоўны фасад і вежу часткова разбурылі і ўмуравалі ў адміністрацыйны будынак..
Адраджэнне 13 красавіка 1991 года была ўтворана Мінска-Магілёўская архідыяцэзія, у складзе якой Бабруйскі дэканат аднавіў дзейнасць. Сучасны дэканат не супадае з гістарычным: з чатырох ранейшых парафій засталіся дзве — Бабруйск і Глуск, — а Свіслач і Харомцы парафіямі больш не з'яўляюцца; затое парафіяльны статус атрымалі Асіповічы і Казімірова, якія раней былі капліцамі дэканата, а таксама Ялізава і Клічаў. Змясціўся і цэнтр дэканата: калі ў Расійскай імперыі дэканам быў, як правіла, бабруйскі пробашч, то цяпер гэтую пасаду займае пробашч асіповіцкай парафіі.
Склад дэканата [ { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [29.2333, 53.1500] }, "properties": { "title": "Бабруйск", "description": "Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі; гістарычны цэнтр дэканата", "marker-symbol": "religious-christian", "marker-color": "6f42c1", "marker-size": "large" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [28.6886, 52.8911] }, "properties": { "title": "Глуск", "description": "Св. Ганны", "marker-symbol": "religious-christian", "marker-color": "6f42c1", "marker-size": "medium" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [28.6333, 53.3000] }, "properties": { "title": "Асіповічы", "description": "Божай Міласэрнасці; сядзіба цяперашняга дэкана", "marker-symbol": "religious-christian", "marker-color": "1a7f37", "marker-size": "medium" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [29.0042, 53.3989] }, "properties": { "title": "Ялізава", "description": "Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі", "marker-symbol": "religious-christian", "marker-color": "1a7f37", "marker-size": "medium" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [28.7914, 53.5125] }, "properties": { "title": "Казімірова", "description": "Св. Юзафа", "marker-symbol": "religious-christian", "marker-color": "1a7f37", "marker-size": "medium" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [29.3333, 53.4833] }, "properties": { "title": "Клічаў", "description": "Найсвяцейшай Дзевы Марыі Фацімскай", "marker-symbol": "religious-christian", "marker-color": "1a7f37", "marker-size": "medium" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [28.6325, 52.6850] }, "properties": { "title": "Харомцы", "description": "Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Св. Міхала Арханёла (пач. XX ст.)", "marker-symbol": "religious-christian", "marker-color": "a0522d", "marker-size": "medium" } }, { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [28.9706, 53.4372] },