Статус Іерусаліма

Статус Усходняга Іерусаліма, і асабліва — яго святых месцаў, застаецца ключавой і вельмі супярэчлівай тэмай у ізраільска-палесцінскім канфлікце і прадметам гарачых дыскусій. Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН № 181 ад 29 лістапада 1947 года, вядомая пад назвай «Рэзалюцыя аб падзеле Палесціны», прадугледжавала, што міжнародная супольнасць возьме пад свой кантроль будучыню Іерусаліма пасля заканчэння брытанскага мандата (15 мая 1948 года). У выніку Араба-ізраільскай вайны (1947—1949) Іерусалім быў падзелены паміж Ізраілем (заходняя частка горада) і Трансіарданіяй (усходняя яго частка). У час першага перамір’я, якое пачалося 11 чэрвеня 1948 года, пасланец ААН Фольке Бернадот рэкамендаваў бакам варыянт, які змяшчаў, у прыватнасці, адмову ад інтэрнацыяналізацыі Іерусаліма і ўключэнне яго ў склад пашыранай Трансіарданіі. Абодва бакі адпрэчылі гэту прапанову. 13 снежня 1948 года парламент Трансіарданіі прыняў закон аб анексіі акупаванай ёю тэрыторыі Палесціны, якая ўключала ў тым ліку і ўсходні Іерусалім (у складзе заходняга берага Іардан). Пасля гэтага Трансіарданія (назва, якая абазначала тэрыторыю ўсходняга берага ракі Іардан) абвясціла сябе Іарданіяй, падкрэсліўшы гэтым свой кантроль над абодвума берагамі ракі.

5 снежня 1949 года Ізраіль абвясціў Іерусалім сваёй сталіцай; у Іерусаліме з 1949 года знаходзяцца Кнэсет (ізраільскі парламент) і амаль усе дзяржаўныя і ўрадавыя ўстановы Ізраіля. У 1948—1967 гадах гэты статус распаўсюджваўся толькі на заходнюю частку горада. У красавіку 1950 года Трансіарданія таксама абвясціла Іерусалім сваёй другой сталіцай.

Нягледзячы на ўмовы, абумоўленыя ў Пагадненні аб перамір’і паміж Ізраілем і Трансіарданіяй, якія забяспечваюць доступ яўрэям да іх свяшчэнных месцаў, да 58 сінагог у старажытным Яўрэйскім квартале Старога горада «былі апаганены і знішчаны. Некаторыя з іх іарданцы выкарыстоўвалі ў якасці стайняў і куратнікаў […], найстаражытныя (2,500 гадоў) яўрэйскія могілкі на Алейнай гары былі апаганены. Праз могілкі была пракладзена дарога ад (новай) гасцініцы „Інтэркантыненталь“ да шашы. Іарданскі Арабскі Легіён выкарыстоўваў надмагільныя камяні з магіл свяшчэнных рабінаў для будаўніцтва маставых і прыбіральняў […] фактычна іарданцы забаранілі яўрэям наведваць Сцяну Плачу ў Старым Горадзе і старажытныя яўрэйскія могілкі на Алейнай гары. Шлях да Яўрэйскага ўніверсітэта на гары Скопус і шпіталя Хадаса быў практычна адрэзаны». Якіх-небудзь рэзалюцый па такіх дзеяннях Іарданіі аж да 1967 года ААН прынята не было стр. 293—296LETTER DATED 5 MARCH 1968 FROM THE PERMANENT REPRESENTATIVE OF ISRAEL TO THE UNITED NATIONS ADDRESSED TO THE SECRETARY-GENERAL // Security Council В Иерусалиме состоится открытие знаменитой синагоги «Хурва», 10 марта 2010 гSir Lauterpacht in 3. Jerusalem and the Holy Places // Reply, Eli E. Hertz, p. 37.

У 1951 годзе «Пагаджальная камісія ААН распачала сваю апошнюю энергічную спробу выступіць пасроднікам паміж бакамі канфлікту і высунала шэраг пэўных прапаноў, што тычацца бежанцаў, кампенсацыі, перагляду тэрытарыяльных пытанняў і пагадненняў аб перамір’і, у мэтах забеспячэння свабоды доступу да Святых месцаў у раёне Іерусаліма. Аднак Камісія зноў прыйшла да высновы, што адсутнасць гатовасці бакоў рэалізоўваць адпаведныя рэзалюцыі і ўлічваць змены, якія адбыліся на месцах, не дазваляюць прыступіць да ўрэгулявання палесцінскага пытання». У 1959 годзе Асамблея ААН адмяніла рашэнне аб вылучэнні асігнаванняў на ўсталяванне пастаяннага міжнароднага рэжыму ў Іерусаліме.

У выніку перамогі ў Шасцідзённай вайне 1967 года Ізраіль анексаваў Усходні Іерусалім, такім чынам атрымаўшы кантроль над усёй тэрыторыяй горада, заканадаўча аддзяліў Усходні Іерусалім ад заходняга берага ракі Іардан і абвясціў свой суверэнітэт над аб’яднаным Іерусалімам. ААН і значная частка міжнароднай супольнасці афіцыйна не прызнаюць анексіі ўсходняй часткі горада і ізраільскага суверэнітэту над ім. Савет Бяспекі ў сваёй рэзалюцыі 242 (1967) ад 22 лістапада 1967 года заклікаў Ізраіль вывесці свае войскі з тэрыторый, акупаваных у час вайны. СБ ААН таксама асудзіў ізраільскія паселішчы на тэрыторыях, захопленых у 1967 г., уключаючы Усходні Іерусалім (гл. РСБААН 452, 465 і 741). 22 ліпеня 1980 года шостая Канферэнцыя кіраўнікоў Руху недалучэння ў сваім рашэнні заявіла, у прыватнасці, што «Горад Іерусалім з’яўляецца неад’емнай часткай акупаванай Палесціны. Ён павінен быць цалкам пакінуты і безумоўна перададзены пад арабскі суверэнітэт»The part of the Final Declaration of the Sixth Conference of Heads of State or Government of Non-Aligned Countries which relates to the situation in the Middle East and the question of Palestine, артыкул Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 478. Паводле рэзалюцыі 51/27 Генеральнай Асамблеі ААН ад 4 снежня 1996 года, «рашэнне Ізраіля навязаць Свяшчэннаму гораду Іерусаліму свае законы, юрысдыкцыю і адміністрацыю з’яўляецца незаконным і, такім чынам, несапраўдным і не мае ніякай юрыдычнай сілы». Дзясятая спецыяльная надзвычайная сесія Генеральнай Асамблеі ААН, якая праходзіла ў 2004 годзе, пацвердзіла, што «ўсе меры, прынятыя Ізраілем, дзяржавай-акупантам, якія змянілі ці ставілі сваёй мэтай змяніць характар, прававы статус і дэмаграфічны склад Іерусаліма, па-ранейшаму не маюць ніякай юрыдычнай сілы». Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН 58/292 пацвердзіла, што палесцінскі народ мае права на суверэнітэт над Усходнім Іерусалімам.Resolution 58/292. Status of the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem (doc.nr. A/RES/58/292 d.d. 17 May 2004)

Ізраіль аспрэчвае той факт, што анексія Іерусаліма была парушэннем нормаў міжнароднага праваJerusalem — Legal and Political Background — Professor Ruth Lapidoth. Вэб-сайт ізраільскага Міністэрства замежных спраў, 30 чэрвеня 1998 г.The Status of Jerusalem — Вэб-сайт ізраільскага Міністэрства замежных спраў, 14 сакавіка 1999 г. — роўна як і вызначэнне тэрыторыі Заходняга берага р. Іардан (уключаючы Усходні Іерусалім), як «акупаванай», настойваючы на міжнародным тэрміне «спрэчная тэрыторыя». У якасці асноўных аргументаў на карысць гэтай пазіцыі прыводзяцца абарончы характар Араба-ізраільскай вайны 1948 года і Шасцідзённай вайны, адсутнасць прызнанага міжнароднага суверэнітэту над гэтымі тэрыторыямі да 1967 года і гістарычнае права яўрэйскага народа на зямлю ІзраіляDanny Ayalon / . Падобнай пазіцыі прытрымліваецца шэраг ізраільскіх і замежных палітыкаў і вядучых юрыстаўДоры Голд. Не называйце спрэчныя тэрыторыі акупаванымі!Камень спатыкнення. Міжнароднае права — на баку ІзраіляINTERNATIONAL LAW AND THE ARAB-ISRAEL CONFLICT Extracts from «Israel and Palestine — Assault on the Law of Nations» by Professor , Second Edition 2003Professor, Judge Sir , Jerusalem and the Holy Places, Pamphlet No. 19 (London, Anglo-Israel Association, 1968).

Каманда экспертаў, сабраная тагачасным ізраільскім Прэм’ер-міністрам Эхудам Баракам у 2000 г., прыйшла да высновы, што горад павінен быць падзелены, таму што Ізраілю не ўдалося дасягнуць там ніводнай са сваіх нацыянальных мэт. Аднак у 2014 г. Прэм’ер-міністр Біньямін Нетаньяху сказаў, што «Іерусалім ніколі не будзе падзелены». Апытанне, праведзенае ў чэрвені 2013 г., выявіла, што 74 % ізраільскіх яўрэяў адпрэчваюць ідэю палесцінскай сталіцы ў любой частцы Іерусаліма, хоць 72 % насельніцтва лічаць яго падзеленым горадам.Poll: 72 % of Jewish Israelis view J’lem as divided, Jerusalem Post 05-06-2013 Апытанне, праведзенае ў 2011 г. сярод арабскіх жыхароў Усходняга Іерусаліма Палесцінскім цэнтрам грамадскай думкі і амерыканскім Блізкаўсходнім цэнтрам Пехтэр для Савета па міжнародных адносінах, выявіла, што 39 % арабаў, якія жывуць ва Усходнім Іерусаліме, аддалі перавагу б ізраільскаму грамадзянству — супраць 31 %, якія выбралі грамадзянства Палесціны. Паводле апытання, 40 % палесцінскіх жыхароў пакінулі б свае мікрараёны, калі б апошнія апынуліся пад палесцінскім кіраваннем.

Канчатковы статус Іерусаліма з’яўляецца адной з найважнейшых сфер рознагалоссяў паміж палесцінскімі і ізраільскімі перагаворшчыкамі па пытанні аб міры. Вобласці рознагалоссяў уключаюць пытанні аб тым, ці можа палесцінскі сцяг быць падняты над зонамі, размешчанымі пад палесцінскім кіраваннем, і аб спецыфіцы ізраільскіх і палесцінскіх тэрытарыяльных граніц.Abu Mazen’s speechat the meeting of the PLO’s Palestinian Central Council , 9 September 2000

Іерусалім як сталіца Як Ізраіль, так і Палесцінская аўтаномія афіцыйна лічаць Іерусалім сваёй сталіцай, не прызнаючы такога права за іншым бокам. 28 кастрычніка 2009 г. Генеральны сакратар Арганізацыі Аб’яднаных Нацый Пан Гі Мун перасцярог, што, калі яны маюць намер дамагчыся міру, Іерусалім мусіць стаць сталіцай як Ізраіля, так і Палесціны.

Сталіца Ізраіля thumb|right|Будынак Міністэрства замежных спраў Ізраіля

5 снежня 1949 г. Прэм’ер-міністр Ізраіля Давід Бен-Гурыён, а 23 студзеня 1950 года — кнэсет, абвясцілі Іерусалім сталіцай Ізраіля. Кнэсет, аднак, устрымаўся ад таго, каб відавочным чынам уключаць у дэкларацыю Усходні Іерусалім, які ў той момант знаходзіўся пад кіраваннем ІарданііRuth Lapidoth & Moshe Hirsch, The Jerusalem Question and Its Resolution: Selected Documents, p. 105. Martinus Nijhoff Publishers, 1994;Knesset Proclaims Jerusalem As Israel’s Capital; Mapam and Herut Abstain from Voting, jta.org, Tucson Daily Citizen Tuesday, 24 January 1950; accessed 25 November 2014.. З гэтага моманту ў Іерусаліме размяшчаюцца ўсе галіны ізраільскай улады — заканадаўчая, судовая і выканаўчая.

30 ліпеня 1980 года Закон аб Іерусаліме, пададзены Геўлай Коэн, быў падтрыманы прэм’ер-міністрам Менахемам Бегінам і ў гэты ж дзень быў прыняты пераважнай большасцю Кнэсета ў якасці Асноўнага закона. Закон абвясціў Іерусалім «адзінай і непадзельнай» сталіцай ІзраіляСтатус Іерусаліма // ГЛАВА II. Вайна 1967 года і ваенная акупацыя Усходняга Іерусаліма і іншых палесцінскіх тэрыторый. Сайт ААН у гэтым дакуменце ў якасці даты прыняцця Закона памылкова названа 29 ліпеня і адзначана, што ён прыняты «нягледзячы на процідзеянне міжнароднай супольнасці». Закон распаўсюджваецца як на Заходні, так і на Усходні Іерусалім (у межах пашыраных граніц, якімі яны былі вызначаны ў чэрвені 1967 года). Маючы палітычнае і сімвалічнае значэнні, ён, аднак, нічога не дадаў да прававой ці адміністрацыйнай сітуацыі ў горадзеIan S. Lustick, «Has Israel Annexed East Jerusalem?», Middle East Policy, Vol. V, No. 1, pp. 34-45, January 1997; accessed 25 November 2014.

«Асноўны закон: Іерусалім, сталіца Ізраіля» з’яўляецца галоўнай прычынай непрызнання Іерусаліма сталіцай Ізраіля сусветнай супольнасцю. У Рэзалюцыі № 478, аднагалосна прынятай 20 жніўня 1980 г. у адказ на Закон аб Іерусаліме ўсімі членамі Савета Бяспекі ААН за выключэннем ЗША (устрымаліся), заяўлена, што «Закон аб Іерусаліме» ўяўляе сабой «парушэнне міжнароднага права», з’яўляецца «несапраўдным, і мусіць быць неадкладна ануляваны». Гэта рэзалюцыя «рашучым чынам» асудзіла прыняцце гэтага закона і адмову Ізраіля выконваць адпаведныя рэзалюцыі Савета Бяспекі, і заклікала краіны-ўдзельніцы вывесці свае дыпламатычныя прадстаўніцтвы са «Свяшчэннага горада» ў якасці карнай меры. Гэтае рашэнне Ізраіля было адпрэчана таксама Генеральнай Асамблеяй ААН і іншымі міжурадавымі арганізацыяміСтатус Іерусаліма // Глава III. Пазіцыя і дзеянні міжнароднай супольнасці з 1967 года. Сайт ААН.