«Запісы БІНіМ» (таксама «Запісы Беларускага інстытута навукі і мастацтва») — перыядычнае беларусазнаўчае выданне Беларускага інстытута навукі і мастацтва (БІНіМ), заснаванае ў Нью-Ёрку ў 1952 годзе. Гістарычна «Запісы» былі навуковым часопісам беларускай эміграцыі і друкаваным органам БІНіМ; у сучасным выдавецкім апісанні вызначаюцца як навукова-папулярны альманах, прысвечаны гісторыі і сучаснасці беларускага замежжа«Запісы». № 44 // Электронны каталог Беларускай інтэрнэт-бібліятэкі Kamunikat.org. — Нью-Ёрк — Беласток, 2024..
На старонках выдання змяшчаюцца навуковыя і навукова-папулярныя артыкулы, архіўныя матэрыялы, дакументы, успаміны, эпісталярыі, літаратурныя творы, бібліяграфіі, рэцэнзіі і матэрыялы хронікі. Значная частка публікацый прысвечана гісторыі беларускай эміграцыі, дзейнасці беларускіх арганізацый і асоб у замежжы, а таксама гісторыі, культуры, літаратуры і грамадскага жыцця Беларусі. У аглядзе «Запісаў» у Беларускім гістарычным аглядзе асабліва адзначалася публікацыя значнага аб'ёму архіўных крыніц, у тым ліку эпісталярных і мемуарных, а таксама паступовае пашырэнне тэматыкі выдання за межы ўласна эміграцыязнаўстваГрыбоўскі Ю. «Запісы БІНіМ» Т. 30—34 (2006—2011) // Беларускі гістарычны агляд..
Гісторыя
Нью-Ёркскі пачатак
«Запісы» пачалі выдавацца ў 1952 годзе ў Нью-Ёрку намаганнямі заснавальнікаў і супрацоўнікаў БІНіМ. У 1952—1954 гадах выйшлі шэсць першых выпускаў — па два ў годГісторыя серыі «Запісы» // Электронны каталог Kamunikat.org.. Паводле ўспамінаў Вітаўта Кіпеля, першапачаткова выданне задумвалася як штоквартальнік, а пазней набыло характар гадавіка; фактычна ў першыя тры гады было надрукавана па два выпускі штогодБеларускаму інстытуту навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку — 50 гадоў: гутарка з Вітаўтам Кіпелем // Радыё Свабода. — 2001. — 14 снежня..
У першых нумарах матэрыялы друкаваліся па-беларуску. Пазней рэдакцыя пачала дадаваць англамоўныя рэзюмэ, а затым і асобныя матэрыялы на англійскай мове. Такім чынам, выданне ад пачатку выконвала не толькі ўнутраную функцыю навуковага асяродка беларускай эміграцыі, але і задачу прадстаўлення беларусазнаўчай праблематыкі ў англамоўным акадэмічным асяроддзі.
Мюнхенскі этап
Пасля перапынку выданне было адноўлена ў 1962 годзе ў Мюнхене, ФРГ. У 1962—1970 гадах там выйшлі пяць кніг «Запісаў»: у 1962, 1963, 1964, 1966 і 1970 гадах. Нумарацыя на гэтым этапе была пачата нанова ад № 1 да № 5, таму ў агульнай храналогіі серыі гэтыя выпускі адпавядаюць сёмаму — адзінаццатаму месцам.
Паводле ўспамінаў Вітаўта Тумаша, перанос друку ў Мюнхен быў звязаны, у прыватнасці, з ніжэйшымі на той час выдаткамі на друк; рост выдаткаў у ФРГ стаў адной з прычын наступнага вяртання выдання ў ЗШАІнтэрв'ю з Вітаўтам Тумашам // Полацак. — 1992. — № 5..
Вяртанне ў Нью-Ёрк
У 1974 годзе «Запісы» зноў пачалі выходзіць у Нью-Ёрку. Ад № 12 (1974) да № 24 (1999) тут было выдадзена 13 выпускаў. Перыядычнасць заставалася нерэгулярнай: пасля выпускаў 1974—1978 гадоў наступныя нумары выйшлі ў 1983, 1988, 1989, 1992, 1994, 1996 і 1999 гадах.
З № 17, які выйшаў у 1983 годзе, рэдактарам «Запісаў» стаў амерыканскі беларусіст Томас БэрдБеларускаму інстытуту навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку — 50 гадоў // Радыё Свабода. — 2001. — 14 снежня.. У гэты перыяд часопіс заставаўся адным з асноўных перыядычных выданняў БІНіМ і публікаваў даследаванні, дакументы, бібліяграфічныя матэрыялы і хроніку беларускага навукова-культурнага жыцця ў замежжыБеларускі інстытут навукі і мастацтва: выданні // Электронны каталог Kamunikat.org..
Нью-ёркска-мінскі і сучасны этап
Пасля перапынку выданне аднавілася на пачатку 2000-х гадоў як супольны нью-ёркска-мінскі праект. Выпуск № 25 мае ў выхадных звестках год 2001 і месца выдання «Нью-Ёрк — Мінск», а паведамленне пра яго з'яўленне было надрукавана ў красавіку 2002 годаБібліятэка // Наша Ніва. — 2002. — 5 красавіка. У бібліяграфічным апісанні выдання пазначана: «Запісы: Беларускі інстытут навукі і мастацтва. Т. 25. — New York — Менск, 2001».. Таму ў пазнейшых аглядах пачатак супольнага этапу датуюць як 2001 годам — паводле выхадных звестак № 25, так і 2002 годам — паводле фактычнага аднаўлення распаўсюджвання выдання.
Ад пачатку 2000-х гадоў істотную ролю ў падрыхтоўцы выдання адыгрывае Наталля Гардзіенка; паводле сучаснага каталога «Запісаў», яна рэдагуе выданне з 2003 года. У № 39 за 2017 год Наталля Гардзіенка ўжо пазначана як галоўны рэдактарЗапісы Беларускага інстытута навукі і мастацтва. — № 39. — Нью-Ёрк — Мінск, 2017..
У 2001—2022 гадах выпускі выходзілі з пазначэннем Нью-Ёрка і Мінска. № 43 за 2023 год быў выдадзены ў Нью-Ёрку, Вільнюсе і Беластоку, а № 44 за 2024 год — у Нью-Ёрку і Беластоку. Паведамленне пра з'яўленне 44-га выпуску было апублікавана ў лютым 2025 года, таму яго выхадны год і фактычны час з'яўлення ў распаўсюджванні не супадаюцьГардзіенка Н. Выйшаў 44-ты выпуск альманаху «Запісы БІНіМ» // Kamunikat.org. — 2025. — 12 лютага..
Тэматыка і структура
Тэматыка «Запісаў» ахоплівае гісторыю беларускай эміграцыі і дыяспары, беларусазнаўства, гісторыю культуры, літаратуразнаўства, мовазнаўства, рэлігійнае жыццё, кнігазнаўства, архівазнаўства, біяграфістыку і гісторыю беларускіх арганізацый за межамі Беларусі. У выданні публікуюцца як аўтарскія даследаванні, так і падрыхтаваныя да друку гістарычныя крыніцы — ліставанне, успаміны, дзённікі, дакументы арганізацый і матэрыялы прыватных архіваў.
У розныя часы ў «Запісах» выкарыстоўваліся рубрыкі «Даследаванні», «Рэфератныя працы», «Нарысы», «Успаміны», «Дакументы», «Зацемкі», «Бібліяграфія», «Хроніка беларускага жыцця ў замежжы», «Кнігапіс» і іншыя. У сучасных выпусках структура змяняецца ў залежнасці ад тэматыкі нумара; сярод пастаянных або паўторных рубрык — «Публікацыі», «Архіваліі», «Эпісталярыі», «Беларусіка», «Угодкі», «Кніжная паліца» і «Кніга ў „Запісах“».
З 2000-х гадоў значная частка выпускаў мела выяўленую цэнтральную тэму. Так, № 30 (2006) змяшчаў юбілейныя блокі, прысвечаныя Янку Запрудніку і Аляксандру Надсану, асноўнай тэмай № 31 (2008) была крыніцазнаўчая база гісторыі беларускай эміграцыі, а № 34 (2011) быў у значнай ступені прысвечаны беларусам у Германіі. № 36 за 2013 год меў дадатак «Беларускія эміграцыйныя калекцыі», прысвечаны архіўным і музейным зборам беларускага замежжаБеларускія эміграцыйныя калекцыі: дадатак да «Запісаў БІНіМ». — № 36. — Нью-Ёрк — Мінск, 2013..
№ 39 за 2017 год меў тэматычны блок «Італійская мазаіка», у якім разглядаліся розныя праявы беларускай прысутнасці ў Італіі. У № 40 за 2018 год значнае месца занялі матэрыялы да 100-годдзя Беларускай Народнай Рэспублікі, а таксама тэматычны блок «Амерыканская гісторыя»Запісы Беларускага інстытута навукі і мастацтва. — № 40. — Нью-Ёрк — Мінск, 2018.. № 41 (2019) змяшчаў вялікі комплекс матэрыялаў пра беларусаў Канады і гісторыю беларускага жыцця ў гэтай краінеСвежыя «Запісы БІНіМ»: пра беларускую Канаду // Будзьма беларусамі!. — 2019..
У № 43 (2023) побач з гістарычнымі і архіўнымі матэрыяламі з'явіліся даследаванні новай хвалі палітычнай эміграцыі з Беларусі, у тым ліку матэрыял пра эміграцыю 1996—2022 гадоўГардзіенка Н. і інш. Запісы БІНіМ. — № 43. — Нью-Ёрк — Вільнюс — Беласток, 2023.. У № 44 (2024) асобная ўвага была аддадзена сучасным беларускім асяродкам у ЗША, Італіі, Канадзе, Нарвегіі, Германіі і Чэхіі; упершыню былі апублікаваны ўспаміны Людмілы (Мікі) Канчэўскай, жонкі Ігната Канчэўскага. Такім чынам, выданне спалучае вывучэнне гістарычнай беларускай эміграцыі з дакументаваннем сучаснага беларускага жыцця за межамі краіны.
Важнай асаблівасцю «Запісаў» стала сістэматычная публікацыя матэрыялаў з прыватных і інстытуцыйных архіваў. У аглядзе тамоў 30—34 у Беларускім гістарычным аглядзе як асабліва значны складнік выдання адзначаліся эпісталярныя і мемуарныя крыніцы, а таксама матэрыялы пра беларускія зборы ў архівах і бібліятэках ЗША, Вялікабрытаніі, Польшчы і іншых краін.
Рэдакцыя
Галоўнымі рэдактарамі «Запісаў» у розныя часы былі Вітаўт Тумаш, Станіслаў Станкевіч, Вітаўт Кіпель і Зора Кіпель, Томас Бэрд. Томас Бэрд узначаліў рэдагаванне выдання з № 17.
З пачатку 2000-х гадоў выданне рэдагуе Наталля Гардзіенка. У рэдакцыйную калегію № 44 уваходзілі Юры Грыбоўскі, Вольга Зубко, Юрка Кіпель, Генадзь Сагановіч, Сяргей Шупа і Лявон Юрэвіч.
Храналогія выпускаў
Нумарацыя «Запісаў» у першыя два дзесяцігоддзі не была цалкам скразной. У 1953—1954 гадах побач з нумарам выпуску ў межах года пазначаўся яго агульны парадкавы нумар, а пасля аднаўлення выдання ў Мюнхене ў 1962 годзе нумарацыя зноў пачалася з № 1. Ніжэй у першым слупку паказана месца выпуску ў агульнай храналагічнай паслядоўнасці, а ў другім — нумар, пад якім ён выйшаў.
Месца ў паслядоўнасці Абазначэнне выпуску Год Месца выдання 1 № 1 1952 Нью-Ёрк 2 № 2 1952 Нью-Ёрк 3 № 1 (3) 1953 Нью-Ёрк 4 № 2 (4) 1953 Нью-Ёрк 5 № 1 (5) 1954 Нью-Ёрк 6 № 2 (6) 1954 Нью-Ёрк 7 № 1 1962 Мюнхен 8 № 2 1963 Мюнхен 9 № 3 1964 Мюнхен 10 № 4 1966 Мюнхен 11 № 5 1970 Мюнхен 12 № 12 1974 Нью-Ёрк 13 № 13 1975 Нью-Ёрк 14 № 14 1976 Нью-Ёрк 15 № 15 1977 Нью-Ёрк 16 № 16 1978 Нью-Ёрк 17 № 17 1983 Нью-Ёрк 18 № 18 1988 Нью-Ёрк 19 № 19 1989 Нью-Ёрк 20 № 20 1992 Нью-Ёрк 21 № 21 1994 Нью-Ёрк 22 № 22 1996 Нью-Ёрк 23 № 23 1999 Нью-Ёрк 24 № 24 1999 Нью-Ёрк 25 № 25 2001 Нью-Ёрк — Мінск 26 № 26 2003 Нью-Ёрк — Мінск 27 № 27 2004 Нью-Ёрк — Мінск 28 № 28 2005 Нью-Ёрк — Мінск 29 № 29 2005 Нью-Ёрк — Мінск 30 № 30 2006 Нью-Ёрк — Мінск 31 № 31 2008 Нью-Ёрк — Мінск 32 № 32 2009 Нью-Ёрк — Мінск 33 № 33 2010 Нью-Ёрк — Мінск 34 № 34 2011 Нью-Ёрк — Мінск 35 № 35 2012 Нью-Ёрк — Мінск 36 № 36 2013 Нью-Ёрк — Мінск 37 № 37 2014 Нью-Ёрк — Мінск 38 № 38 2016 Нью-Ёрк — Мінск 39 № 39 2017 Нью-Ёрк — Мінск 40 № 40 2018 Нью-Ёрк — Мінск 41 № 41 2019 Нью-Ёрк — Мінск 42 № 42 2022 Нью-Ёрк — Мінск 43 № 43 2023 Нью-Ёрк — Вільнюс — Беласток 44 № 44 2024 Нью-Ёрк — Беласток
Год у табліцы адпавядае выхадным звесткам самога выпуску, а не абавязкова часу яго фактычнага паступлення ў распаўсюджванне. Гэта істотна, у прыватнасці, для № 25, датаванага 2001 годам, але прадстаўленага ў друку ў 2002 годзе, і № 44, датаванага 2024 годам, паведамленне пра выхад якога з'явілася ў лютым 2025 года.
Крыніцы
Літаратура
Ляднёва А., Сяргеева Г. «Запісы» // Мамонька У. Праблемы культуры і мастацтва ў «Запісах» // Культура беларускага замежжа. Кн. 1. — Мінск, 1993. Гардзіенка Н., Юрэвіч Л. Хронікі БІНіМу: гісторыя Беларускага інстытута навукі і мастацтва ў дакументах, лістах і ўспамінах / пад наглядам і з каментаваннем Вітаўта Кіпеля. — Мінск: Кнігазбор, 2017. — 352 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; кн. 33). — ISBN 978-985-7180-34-9. Грыбоўскі Ю. «Запісы БІНіМ» Т. 30—34 (2006—2011) // Беларускі гістарычны агляд.
Гл. таксама
Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку Беларуская эміграцыя Беларусазнаўства Беларусы ў ЗША Беларусы ў Канадзе
Спасылкі
Электронны архіў «Запісаў» у Беларускай інтэрнэт-бібліятэцы Kamunikat.org. «Запісы» на старонках Беларускага інстытута навукі і мастацтва.
Катэгорыя:Часопісы паводле алфавіта Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1952 годзе Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове Катэгорыя:Беларускі інстытут навукі і мастацтва