Хваляванні ў Тунісе (2010-2011) або (Другая) Язмінавая рэвалюцыя (Révolution de jasmin)Тунис: «Жасминовая революция» и что будет дальше?«Жасминовая революция», lenta.ru і Фінікавая рэвалюцыяПоднимет ли «финиковая революция» в Тунисе ветер перемен на Арабском Востоке? ) — хваля агульнанацыянальнай незадаволенасці палітыкай прэзідэнта Туніса Зін эль-Абідзіна Бэн Алі, якая прывяла да яго адстаўцы 14 студзеня 2011 года.

Перадгісторыя Туніс — паўночнаафрыканская краіна з адным з самых высокіх узроўняў адукацыі ў рэгіёне. Пасля атрымання незалежнасці ад Францыі ў 1956 годзе ўзровень палітычнага развіцця істотна адставаў ад стандартаў заходнееўрапейскіх краін. З 1956 па 2011 год Тунісам кіравалі ўсяго два прэзідэнта: Хабіба Бургіба, адхілены ад улады ў 1987 годзе, і Зін эль-Абідзін Бэн Алі. У той час як карупцыя пры Бургібе ўтрымлівалася на адносна невысокім узроўні, а Бэн-Алі абяцаў праводзіць той жа курс, які раней праводзіў Бургіба, з часам вакол яго пачалі складвацца розныя групы ўплыву. У першую чаргу такую групу складала асяроддзе яго другой жонкі, Лэйлы Трабэлсі. У краіне рэзка вырас узровень карупцыі, пагоршылася эканамічнае становішча. Павялічылася беспрацоўе, у першую чаргу да таго выпускнікоў школ і універсітэтаў. Дробныя палітычныя партыі не былі забароненыя (за выключэннем ісламісцкіх), але не мелі ніякага ўплывуПочему нестабильны стабильные режимы?.

Прычыны рэвалюцыі Туніс з'яўляецца аграрнай краінай з прамысловасцю, якая развіваецца, з якой на працягу 23 гадоў кіраваў нязменны прэзідэнт Зін Эль-Абідзін Бэн Алі, зрынуты ў выніку рэвалюцыі 14 студзеня 2011 года. Характэрнымі асаблівасцямі краіны з'яўляюцца адносна высокія эканамічныя паказчыкі ў рэгіёне і паспяховая праца ў галіне антытэрарыстычнай дзейнасці. Хуткі эканамічны рост характарызаваўся: павелічэннем сярэдняга класа, скарачэннем колькасці насельніцтва, які жыве за рысай беднасці, памяншэннем беспрацоўя. Два апошніх дзесяцігоддзі паказалі дастаткова высокія поспехі ў росце народнай гаспадаркі, які склаў каля 5 % у год.. За перыяд 2004-2009 гг. даход на душу насельніцтва вырас з 3,5 тыс тун. дын. (2, 7 тыс. дал.) да 5 тыс тун. дын. (3, 9 тыс. дал.). На сацыяльныя патрэбы дзяржава накіроўвала 20 % валавога ўнутранага прадукту. Калі ў 1984 г. ніжэй за ўзровень беднасці (менш за 2 тун. дын. на чалавека ў дзень) жыло 20 % тунісцаў, то ў 2005 г. — ужо 6 %, а ў 2010 г. — усяго 3,8 %Подцероб А.. 80 % туніскіх сем'яў з'яўляюцца ўласнікамі жылля, 21 % валодае аўтамабілямі, 80 % сельскіх жыхароў маюць доступ да электраэнергіі, 70 % — да пітной вадзе. У краіне паўстаў шматлікі, які складае 60 % насельніцтва, сярэдні клас, на долю якога прыпадае 83 % спажывання. Характэрным для Туніса быў да таго ж нізкі, усяго толькі двухразовы разрыў у спажыванні паміж беднымі і багатымі пластамі грамадства.

Эканамічныя прычыны Нягледзячы на рост эканомікі, вырашыць праблему беспрацоўя не ўдавалася. На 2010 год беспрацоўе ў Тунісе склала каля 13-14 %Кашина А. А. Стратегия Туниса в области образования. // Ближний Восток и современность, вып. 42. М., 2010, с. 63. Аднак у беспрацоўя ў Тунісе была адна характэрная рыса: больш за 60 % беспрацоўных займала моладзь і выпускнікі ВНУ. Адпаведна, дзеці, пасля велізарных выдаткаў на іх навучанне, станавіліся абузай для сям'і і цэлымі днямі сядзелі дома без магчымасці знайсці працу. Далей менавіта гэтая ўзроставая праслойка (19-25 гадоў) стала адной з асноўных рухаючых сіл рэвалюцыі.

Па дадзеных няўрадавай арганізацыі па барацьбе з карупцыяй Transparency International Туніс займае 73 месца з рэйтынгам 3.8, якія азначаюць дастаткова бядотнае становішча ў гэтым ключыTransparency International, 2011. . Высокі ўзровень карупцыі з'яўляецца сур'ёзным бар'ерам для развіцця эканомікі, і цалкам відавочна, што сярэдні клас, які ўздымаецца на хвалі росту эканомікі, быў вельмі незадаволены карупцыйнай сітуацыяй, якая не дазваляла яму расці далей.

23 гады ва ўладзе аднаго чалавека не маглі не пакінуць пэўнага адбітка на эканоміцы, якая, як ўласціва большасці ісламскіх краін (краін Магрыба), знаходзіцца ў руках у некалькіх уплывовых сем'яў(кланаў). Такім чынам, за 23 гады Зін Эль-Абідзін Бэн Алі, разам са сваёй жонкай Лэйлай Трабелсі, якая таксама паходзіла з уплывовай сям'і, здолеў падпарадкаваць сабе амаль усе сектара эканомікі, што стала падставай для незадаволенасці іншых ўнутрыпалітычных і ўнутрыэканамічных фактараў, а таксама маладой бізнес-эліты, якой не хапала прасторы для развіццяБыстров А..

Палітычныя прычыны Палітычнай прычынай з'яўляецца не столькі факт доўгага знаходжання ва ўладзе, а факт аўтарытарнага яе захопу. Гэта значыць, хоць дэ-юрэ палітычны плюралізм і выбарнасць прэзідэнта ніхто не адмяняў, праводзілася пастаяннае падаўленне апазіцыі, таму дэ-факта толькі адна партыя ўвесь час была ва ўладзе.

Сацыяльныя прычыны Туніс, былая французская калонія, якая нягледзячы на тое, што з'яўляецца аднанацыянальнай дзяржавай, так як 98 % насельніцтва з'яўляюцца арабаміCentral Intelligence Agency. , і монаконфесійнай, ісламскай дзяржавай (98 % насельніцтва вызнае іслам), мае празаходні (праеўрапейскі) курс, з чаго вынікае раскол паміж нацыянальнымі каштоўнасцямі і тымі, на якія яны арыентаваны, а калі ўлічваць працэсы глабалізацыі і развіцця сродкаў масавай інфармацыі, то не цяжка зразумець, адкуль у арабскай кансерватыўным грамадстве зарадзіліся ідэі рэвалюцыі. У гэтым плане варта згадаць такія рэчы, як Twitter і Facebook, якія аказалі значны ўплыў на ход рэвалюцыі, так і на яе аснову.

Нагода Штуршком да пачатку масавых выступаў паслужыла публічнае самаспаленне 17 снежня 2010 года вулічнага гандляра садавіны і агародніны ў Сідзі-Бузід (вілает Сядзі-Бу-Зід) Махамеда Буазізі, чые тавары былі канфіскаваныя ўладамі. Мяркуецца, што гэта быў спосаб вымагальніцтва хабару. Публічнае самаспаленне ініцыявала шэраг падобных інцыдэнтаў сярод людзей, якія апынуліся ў падобнай сітуацыі, прычым пахаванне часта ператвараліся ў дэманстрацыі пратэсту.

Храналогія падзей

Пачатак хваляванняў 24 снежня — з туніскага гарадка (фр.) бел.BBC, Tunisia security forces shoot dead protester(у ваколіцах Сядзі-Бузида, дзе 17 снежня адбылося самаспаленне вулічнага гандляра Махамеда Буазізі) прыходзяць паведамленні аб дэманстрацыях пратэсту супраць карупцыі і беспрацоўя, якія выліваюцца ў беспарадкі. Раз'юшаны натоўп атакавала штаб-кватэру кіруючай канстытуцыйна-дэмакратычнай партыі, штаб нацыянальнай гвардыі і вакзал. У выніку бунту кактэйлямі Молатава спалены тры аўтамабіля, лакаматыў і штаб-кватэра партыі. Паліцыянты і актывісты схаваліся ад мяцежнікаў ў мясцовай мячэціТунис: полиция спасается от бунтовщиков в мечети . У ходзе сутыкненняў з паліцыяй застрэлены адзін з дэманстрантаўМассовые беспорядки в Тунисе: есть жертвы 27 снежня — туніскія прафсаюзы (самы буйны з іх «Усеагульны саюз працы») правялі ў сталіцы краіны маніфестацыю салідарнасці з хваляваннямі ў Сідзі-Бузід. Акцыя сабрала 1000 чалавек, насіла мірны характар, аднак была разагнаная паліцыяй«Tensions flare across Tunisia», Al Jazeera, 28 December 2010. Каб разагнаць мірны пратэст, паліцыя ўжыла сілу. Па словах Махтара Трыфі, прэзідэнта Туніскай лігі па правах чалавека, адвакаты-ўдзельнікі дэманстрацыі былі «жорстка збітыя».Tarek Amara, «L’agitation sociale se poursuit en Tunisie, les avocats en grève», La Tribune, 06.01.2011 3 студзеня — акцыі пратэсту супраць беспрацоўя і падаражэння кошту жыцця прайшлі ў горадзе (англ.) бел.: дзвесце пяцьдзясят чалавек, у асноўным студэнты, выйшлі на падтрымку дэманстрантаў у Сідзі-Бузід, але таксама былі разагнаныя паліцыяй. У адказ яны падпалілі шыны і напалі на офіс кіруючай партыі «Дэмакратычнае канстытуцыйнае аб'яднанне».AFP, Tunisie/Sidi Bouzid: affrontements entre lycéens et la police à Thala, Le Point, 04.01.2011. 4 студзеня — у бальніцы памёр Махамед Буазізі які здзейсніў самаспаленне 17 снежня ў Сідзі-Бузід.

8-10 студзеня — ўспышка гвалту адбылася ў гарадах Талай і Касерын на захадзе краіны: не менш за 14 маніфестантаў застрэленыя паліцыяй14 человек убиты в ходе беспорядков в Тунисе // Lenta.ru, 10 января 2011. Адбыліся беспарадкі і ў Эттадхамуне — працоўным прыгарадзе ў 15 км ад цэнтра сталіцыЖертвами беспорядков в Тунисе стали десятки человек. У гэты ж дзень прэзідэнт Бэн Алі выступіў па нацыянальным тэлебачанні, каб асудзіць «хуліганаў у масках і іх дзеянні». Ён абвясціў аб стварэнні 300 тысяч працоўных месцаў на працягу двух гадоў і часовае закрыццё ўсіх школ і універсітэтаў. 12 студзеня (серада) — прэм'ер-міністр Махамед Ганушы абвясціў аб звальненні міністра ўнутраных спраў Рафіка Бельхаджа Касема і загадаў вызваліць усіх арыштаваных з пачатку канфлікту з мэтай прымірэння паўстання. Гэтыя аб'явы не супакоілі руху. У сталіцу для падтрымання парадку ўведзеныя войскіВ столицу Туниса ввели войска. Таксама 12 студзеня пачынаюцца стыхійныя маніфестацыі ў турыстычным цэнтры Хамамет. 13 студзеня (чацвер) — Туніс захліствае хваля беспарадкаў, у ходзе якіх гучаць антыўрадавыя лозунгі. Нападам падвяргаюцца аўтамабілі, школы і крамыТунис захлестнула волна самых мощных за 20 лет беспорядков. У адказ паліцыя адкрывае агонь па дэманстрантахТунис: полиция открыла огонь по демонстрантам.

Звяржэнне Бэн Алі Пік народных хваляванняў, якія прывялі да ўцёкаў прэзідэнта з краіны, прыйшоўся на 14 студзеня. Улада тым часам пераходзіць у рукі вайскоўцаўПрезидент Туниса покинул страну, армия взяла власть в свои руки. Афіцыйным кіраўніком дзяржавы становіцца прэм'ер-міністр Махамед Ганушы. Гэтым падзеям папярэднічала шматтысячная антыўрадавая дэманстрацыя ў сталіцы краіныАнтипрезидентская демонстрация проходит в столице Туниса і другім па велічыні горадзе СфаксМноготысячная демонстрация проходит в промышленной столице Туниса. Перад сваімі ўцёкамі Бэн Алі адправіў урад у адстаўку, абвясціў датэрміновыя парламенцкія выбары, а таксама паабяцаў знізіць цэны, разабрацца з карупцыяй і беспрацоўемПрезидент Туниса отправляет правительство в отставку.

Позна ўвечары кіраўнік Камуністычнай партыі працоўных Туніса Хама Хамамі быў арыштаваны ў сваім доме непадалёк ад Туніса. У Дузе, у горадзе на поўдні краіны, двое грамадзянскіх асоб былі забітыя,Les émeutes sociales en Tunisie, Le Nouvel Observateur, 13.01.2011. адзін з іх Хатем Беттахар (38 гадоў), выкладчык інфарматыкі ў Універсітэце тэхналогіі ў горадзе Камп'ень (Францыя)Blandine Grosjean, «Vidéo : un Franco-Tunisien prof à Compiègne tué dans une émeute», Rue89, 12.01.2011.. Ён прыбыў у Туніс па сямейных абставінах і быў першай замежнай ахвярай гэтых пратэстаў.

Міжнародная федэрацыя па правах чалавека абвяшчае спіс імёнаў з 66 чалавек, забітых з пачатку падзейAFP, Tunisie: le bilan s’alourdit à 67 morts, nouvelobs.com, 13.01.2011.

Часовы ўрад 15 студзеня (субота) — прэзідэнт туніскага парламента Фуад Мебаза быў абвешчаны прэзідэнтам паводле канстытуцыі Туніса, выключаючы магчымасць вяртання Зін аль-Абідзіна Бен Алі. Фуад Мебаза павінен арганізаваць прэзідэнцкія выбары ў працягу шасцідзесяці дзён, як таго патрабуе канстытуцыя. Між тым, на фоне адыходу паліцыі ў краіне акрэслілася новая праблема — банды марадзёраў. Палац збеглага прэзідэнта Бэн Алі разрабаваны. Стратэгічныя аб'екты кантралююць вайскоўцы. Вядуцца перамовы аб стварэнні ўрада нацыянальнага адзінства (часовага ўрада)В Тунисе создаются отряды самообороны по защите от грабителей и погромщиков. У краіну вяртаюцца лідары палітычнай эміграцыіЛидер запрещенного движения возвращается в Тунис после 20 лет ссылки. На фоне гэтых падзей туніскае тэлебачанне са спасылкай на крыніцу ў сілавых структурах паведамляе аб перастрэлках ваенных з супрацоўнікамі службы бяспекі былога прэзідэнта ў раёне прэзідэнцкага палацаУ президентского дворца в Тунисе идет бой.