Les llingües catiquinas (o katukinas) son un grupu de tres llingües documentaes en Brasil. Anguaño namái sobrevive'l idioma kanamarí que tien unos 650 falantes y dientro del grupu étnicu katukina esiste un númberu indetermináu de falantes.
El términu catuquina ye altamente confusu porque s'usó pa dellos grupos ensin rellacionar étnica nin lingüísticamente. Asina esiste un grupu denomináu katukina que fala una llingua pano y los catuquinarú que falen una llingua arawak.
Distribución Los grupos que falen llingües catuquinas atópense esvalixaos na parte occidental del estáu brasilanu d'Amazones, más concretamente na mesorrexón Amazones suroeste nel área por onde tranacurren los ríos Itocoaí, Javarí, Jutaí, Juruá y Biá. Los catuquinas viven n'aldegues denominaes djapá o dyapá (= 'xente, grupu, cla')
Tien De tenese presente que'l términu katuquina/catuquina o variantes del mesmu haise aplicáu a otros grupos arawak y pano que que la so llingua nun ta emparentada de nenguna manera coles llingües catuquinas puramente diches. Asina na cuenca del ríu Purus, esiste un grupu llamáu katuquina o catuquinarú que pertencen a la familia llingüística arawak. Ente que los katukina de los ríos Embira y Gregorio falen marubo, una llingua pano.
Clasificación Les llingües catuquinas se divieden usualmente en trés o cuatro llingües principales, sicasí, dellos autores consideren que ye más correutu afirmar que se trata d'un únicu idioma con una importante variación dialeutal.Migliazza & Campbell, 1988.
Llingües de la familia La documentación sobre estes llingües ye escasa, les tres llingües bien conocíes son: Kanamarí (1.650 falantes, 2006)Ethnologue report for language code: Kanamarí Kanamarí del Itocaí y del Javarí Kanamarí del Jutaí y Juruá Kanamarí del Biá Txunhuã-djapá (clasifiacada dacuando como una llingua independiente)Alain Fabre 2005- Diccionariu etnolingüístico y guía bibliográfica de los pueblos indíxenes suramericanos. Katukina. páxs. 1 Katawixí (10 falantes, 1986)Ethnologue report for language code: Katawixí Katukína (1 falante, 1976)Ethnologue report for language code: Katukína
El proyeutu comparativu ASJP basáu en diveregencia léxica mediada al traviés de la distnacia de levenshteinASJP - World Language Tree 03 reconstrúi'l siguiente árbol binariu pa les cercanía léxica:
Rellación con otres families Frecuentemente consideróse una pequeña familia de llingües ensin parentescu con otres (familia aisllada). Joseph Greenberg propunxo xunto con otros llingüistes que podría ser parte d'una unidá filoxenética qu'él denomina macro-tukano, anque esta clasificiación foi llargamente criticada. Apocayá apurriéronse dellos nicios de parentescu coles llingües harákmbet de Perú.Adelaar, 2000, páxs. 219-232.
Descripción llingüística
Comparanza léxica Los numberales nes llingües catuquinas dexen faese una idea de la cercanía de les llingües:Numerals of South America (Rosenfelder's Metaverse) GLOSA Katawishí Katukina Kanamarí PROTO-CATUQUINA kanamarí Bendiapá Parawa 1 wakata heghykty ekek kik ikek *hekik(t)- 2 sahe upaûa ubawa ubawa bawa *upawa 3 tiumpa tupaua ekek atehu kik atehu ikek etehu *hekik (a)tipu 4 noyhan
Referencies
Bibliografía
Adelaar, Willem F. H. (2000): "Propuesta d'un nuevu venceyu xenéticu ente dos grupos llingüísticos indíxenes de l'Amazonia occidental: Harakmbut y Katukina". en: Miranda Esquerre, vol. 2, páxs. 219–36. Enllaces esternos Katukinan languages (Ethnologue)
Categoría:Llingües de Brasil Categoría:Llingües amerindies de l'Amazonia
Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu