Escocia (en Gaélicu escocés: Alba; Escocés ya inglés: Scotland;) ye un país qu'ocupa'l terciu norte de la islla de Gran Bretaña. Ye parte del Reinu Xuníu, y tien frontera nel sur con Inglaterra. Ta rodiada pol Mar del Norte al este, l'Océanu Atlánticu al norte y oeste, y pola Canal del Norte y el Mar d'Irlanda al suroeste. Amás del territoriu central, Escocia compónse de más de 790 islles incluyendo les Islles del Norte y les Hébrides.
Edimburgu, la capital del país y segunda mayor ciudá d'Escocia, ye un de los mayores centros financieros d'Europa. "Edinburgh is Europe's sixth largest fund management centre". Foi'l centru del Illuminismu Escocés nel sieglu XVIII, que vio a Escocia convertise nuna de les más poderoses cases d'Europa no que cinca al comerciu, inteleutualismu y la industria. La ciudá más grande d'Escocia ye Glasgow, que dimientres un tiempu foi la ciudá metropolitana líder nel mundiu no que cinca a la industria, y agora alcuéntrase como centru de la conurbanización del Greater Glasgow (El Gran Glasgow), que domina les Lowlands o tierres baxes escoceses. Les denomaes Scottish waters (agües escoceses) consisten nun pergrande sector nel Atlánticu Norte y nel Mar del Norte, coles mayores reserves petrolíferes de la Xunión Europea.
El Reinu d'Escocia foi un estáu independiente fasta'l 1 de mayu de 1707 cuando s'axuntó con una xunión política col Reinu d'Inglaterra pa crear el Reinu Xuníu de Gran Bretaña. Esta xunión foi'l resultáu del Tratáu de Xunión alcordáu previamente y puestu n'efeutu poles Acts of Union (Lleis de Xunión) que foren aprobaes polos parllamentos de dambos países pese a les perestendíes protestes a lo llargo de toa Escocia. El sistema llegal escocés continúa separtáu de los d'Inglaterra, Gales ya Irlanda del Norte; Escocia aínda constitúi una xurisdicción estremada tanto nes lleis públiques como les privaes.Collier, J.G. (2001) Conflict of Laws (Third edition) (pdf) Cambridge University Press. "Por mor del conflictu de lleis ingleses, tou país nel mundiu que nun seya parte d'Inglaterra y Gales ye un país estranxeru y les sos lleis son estranxeres. Esto vien decir que nun solo son foriatos países dixebraos como Francia o Rusia... tamién son países foriatos colonies britániques como les Islles Falkland. D'otra miente, les otres partes del Reinu Xuníu, Escocia ya Irlanda del Norte son países foriatos polos presentes propósitos, al igual que les otres islles britániques, la Islla de Man, Xerséi y Guérnesei." La darréu independencia de les lleis escoceses, el sistema educativu escocés y la Ilesia d'Escocia tienen toes contribuyío a la continuación de la cultura escocesa y la so identidá nacional dende la Xunión. Devine, T.M (1999), The Scottish Nation 1700–2000, P.288–289, ISBN 0-14-023004-1 "created a new and powerful local state run by the Scottish bourgeoisie and reflecting their political and religious values. It was this local state, rather than a distant and usually indifferent Westminster authority, that in effect routinely governed Scotland" Pese a qu'Escocia dende entós nun ye yá un estáu soberanu dixebrao, el futuru constitucional d'Escocia ciontinúa siendo tema d'alderique..
Etimoloxía Escocia vien del llatín Scoti, el términu emplegáu pa los Escotos. La pallabra del llatín tardíu Scotia (tierra de los Escotos) foi al entamu emplegada pa referise a Irlanda. En acabando'l sieglu XI, Scotia entamó a emplegase pal norte d'Escocia (de fala gaélica), a partir del ríu Forth, a lo llargo de les denomaes Albania o Albany, dambes derivaes del gaélicu Alba. L'emplegu de les pallabres Scots y Escocia p'abarcar tolo qu'agora entiéndese como Escocia pasó a ser vez una Baxa Edá Media.
Historia thumb|left|right|los fundadores d'Escocia nuna lleenda de la Baxa Edá Media, Scota con Goídel Glas, viaxando dende Exiptu, tal y como consta nun manuscritu del sieglu XV de les cróniques escoceses. Historia temprana Les repetitives glaciaciones, que cubríen dafechu la masa terrestre del territoriu, tienen destruyío cualaquier de les traces qu'hubiere de la presencia humana que pudiere esistir enantes del periodu mesolíticu. Créyese que los primeros grupos postglaciares cazadores-recoleutores aportaron a Escocia hai unos 12.800 años, cuando la manta de xelu desapaeció después de la cabera glaciación.La evidencia más vieya ye una punta de flecha de sílex d'Islay. Ver Moffat, Alistair (2005) Before Scotland: The Story of Scotland Before History. London. Thames & Hudson. Page 42.Llugares en Cramond daten del 8500 e.C. ay tamién a la vera de Kinloch, Rùm del 7700 e.C. constitúi la primer evidencia conocida d'ocupación humana n'Escocia. Ver "The Megalithic Portal and Megalith Map: Rubbish dump reveals time-capsule of Scotland's earliest settlements" megalithic.co.uk. Recupareo del 10 de febreru de 2008 and Edwards, Kevin J. and Whittington, Graeme "Vegetation Change" in Edwards, Kevin J. & Ralston, Ian B.M. (Eds) (2003) Scotland After the Ice Age: Environment, Archaeology and History, 8000 BC–AD 1000. Edinburgh. Edinburgh University Press. Páxina 70. Grupos de colonos entamaron a construyir les primers cases permanents conocíes en suelu escocés hai unos 9.500 años, y la primer villa hai unos 6.000 años. La villa (perbién conservada) de Skara Brae nes Mainlands d'Orkney data d'esti periodu. La ocupación neolítica, enterramientos y llugares rituals son daqué particularmente común y bien preservaos nes islles del norte y l'oeste, onde la falta d'érboles llevó a construyor la mayoría de les cadarmes con piedres del llugar.
Influencies romanes thumb|left|right|Skara Brae, un asitiamientu neolíticu, alcuéntrase na Bahía de Skaill, Orkney. La protohistoria escrita d'Escocia entamó col aporte del Imperiu Romanu al centru y sur de Gran Bretaña, cuando los romanos ocuparon lo qu'anguañu ye Inglaterra y Gales, administrándoles como provincia baxo'l nome de Britannia. Les invasiones y ocupaciones romanes nel sur d'Escocia nun foren más que breves interludios. Nel añu 83 e.C. el xeneral Cnéu Xuliu Agrícola derrotó a los caledonios na batalla del Monte Graupius, y fuertes romanos foren per pocu tiempu asitiaos a lo llargo de Gask Ridge, a la vera de la Falla de les Highlands (nun se conoz dengunu que fore contruyíu más al norte). Tres años dempués les tropes romanes retirárense haza les Southern Uplands.Hanson, William S. The Roman Presence: Brief Interludes, in Edwards, Kevin J. & Ralston, Ian B.M. (Eds) (2003) Scotland After the Ice Age: Environment, Archeology and History, 8000 BC - AD 1000. Edinburgh. Edinburgh University Press Construyeren la Muria d'Adrianu pa controlar les tribus a dambos llaos del muru, y los Limes Britannicus convirtiéronse na frontera norte del imperiu, pese a que l'exércitu caltuvo'l Muru d'Antoninu nes Central Lowlands por dos curtios periodos, el caberu d'estos dimientres la era del emperador Septimiu Severu, dende'l 208 fasta'l 210.Robertson, Anne S. (1960) The Antonine Wall. Glasgow Archaeological Society. La presencia d'ocupaciones militares romanes en cualaquier parte significativa d'Escocia tuvo llimitada a un total máximu de 40 años, pese a que la so influencia na seición sur d'Escocia en territorios d'ocupación britana como los de los Votadini y Damnonii entovia tendría sío considerable. thumb|right|Una replica de la Hilton of Cadboll Stone, d'estilu pictu.
Periodu medieval El Reinu de los Pictos (asitiáu en Fortriu nel sieglu VI) foi l'estáu qu'eventualmente pasó a conocese como "Alba" o "Escocia". El desendolcu de la "Pictland" (“Tierra de los Pictos”), según el modelu históricu desendolcáu por Peter Heather, foi una rempuesta natutal al imperialismu romanu.Peter Heather, "State Formation in Europe in the First Millennium A.D.", en Barbara Crawford (ed.), Scotland in Dark Ages Europe, (Aberdeen, 1994), páxs. 47–63 AOtros puntos de vista enfótense más na Batalla de Dunnichen, y el reináu de Bridei III de los Pictos (671–693), con otru periodu de consolidación nel reináu d'Óengus mac Fergusa (732–761).Por exemplu, Alex Woolf, "The Verturian Hegemony: a mirror in the North", in M. P. Brown & C. A. Farr, (eds.), Mercia: an Anglo-Saxon Kingdom in Europe, (Leicester, 2001), páxs. 106–11. El Reinu Pictu como year a principios del sieglu VIII, cuando Bede taba escribiendo, yera mayoritariamente'l mesmu que col reinu de los scots nel reináu d'Alexandru (1107–1124). De toes formes, pal sieglu X, el reinu pictu taba dominao polo que podemos reconocer pola cultura gaélica, y tenía desendolcáu un mitu de conquista irlandés alrodiu del antecesor de la dinastía real contemporánea, Cináed mac Ailpín (Kenneth MacAlpin). reimpresu por Dauvit Broun y Thomas Owen Clancy (eds.), (1999)Spes Scotorum: Hope of Scots, Edinburgh: T.& T.Clark, páxs. 95–111. ISBN 978-0567086822
Dende una base territorial asitiada al este d'Escocia (al norte del ríu Forth y sur del Ríu Oykel), el reinu adquirió'l control de les tierres que s'atopaben al norte y sur. Pal Sieglu XII los reis d'Alba teníen incorporaos a los sos territorios les tierres anglo-falantes del sureste y calteníen señoríos nes tierres gaélico-falantes de Galloway y noruego-falantes de Caithness; en acabando'l sieglu XIII, el reinu tenía asumío el control aproximáu de la frontera anglo-escocesa d'anguaño. De toes formes, procesos de cambiu económicu y cultural entamaos nel sieglu XII ficiéron-y a Escocia adoptar una vision perdiferente nos periodos medievales posteriores. L'estímulu pa esto foi'l reináu del rei David I y la Revolución Davidiana. El feudalismu, la reorganización del gobiernu y les primeres ciudaes llegalmente definíes (nomaes burghs) entamaron nesti periodu. Estes instituciones y la inmigración de caballeros franceses y anglo-franceses, asina como de clérigos, facilitaron un procesu d'ósmosis cultural, onde la cultura y llingua de les partes sureñes y costeres del territoriu orixinal del reinu nel este convirtiéronse, al igual que'l nuevu adquiríu sureste, anglo-falantes, demientres que'l restu del país caltuvo la so llingua gaélica, aparte de les islles del norte d'Orkney y Shetland, que se caltuvieron baxo'l control noruegu hasta 1468. thumb|left|El Monumentu a Wallace conmemora a William Wallace, l'héroe escocés del sieglu XIII.