Thomas Edward Lawrence, más conocíu como Lawrence d'Arabia, foi un arqueólogu y escritor británicu, oficial del Exércitu Británicu mientres la Primer Guerra Mundial, na que xugó un notable papel como enllaz mientres la rebelión árabe contra'l dominiu otomanu.
Biografía
Infancia y mocedá thumb|left|200px|Los hermanos Lawrence en 1910, Thomas Edward ye'l primeru pela esquierda. Thomas Edward Lawrence nació en Tremadoc, Gales. Yera fíu illexítimu de Thomas Robert Tighe Chapman, aristócrata terrateniente anglo-irlandés qu'abandonó a la so muyer y a los sos cuatro fíes pa xunise a Sarah Junner (tamién Sarah Lawrence), institutriz de les neñes que pola so educación yera escocesa pero pol so raigaños yera en parte inglesa y en parte escandinava.Liddell Hart, T.E.Lawrence, In Arabia and After,Jonathan Cape, Londres 1964 páx. 13 Thomas Edward foi'l segundu de los cinco fíos de la nueva pareya. Mientres la infancia d'estos la familia treslladóse delles vegaes de casa ente Irlanda, Gales, Escocia y Francia, terminando esa vida nómada en Oxford, onde la familia asitióse definitivamente en 1896. Nel branu d'esi añu Thomas Edward entró nel Oxford City High School onde estudió hasta graduase nel branu de 1907. El so interés pola historia medieval, poles Cruzaes y l'arqueoloxía remontar a la so dómina d'escolín y a les escursiones a cuerpu y en bicicleta col so padre y hermanos a visitar castiellos y sitios arqueolóxicos. Nes vacaciones escolares de 1906 y 1907 fixo estensos viaxes en bicicleta per Francia mientres los que se cuayó'l so plan d'estudiar l'arquiteutura militar de les Cruzaes.
N'ochobre de 1907 matricular nel Jesus College de la Universidá d'Oxford con una pequeña beca. Animáu por David George Hogarth, arqueólogu especialista n'Oriente Mediu y direutor del Ashmolean Museum de Oxford, entamó nel branu de 1909 el so primer viaxe a Oriente Mediu que lu llevó —casi siempres a cuerpu— dende'l norte de Palestina, pola mariña d'El Líbanu y parte de Siria occidental hasta la rexón del Éufrates. El principal oxetivu del viaxe yera recoyer material pa la so tesis sobre l'arquiteutura militar de les Cruzaes que presentó en 1910 col títulu The influence of the Crusades on european military architecture, publicada dempués de la so muerte col títulu de Crusader Castles.
Na seronda de 1910 Lawrence foi convidáu pol so mentor Hogarth a xunise a la espedición arqueolóxica que'l Muséu Británicu entamara pa trabayar nos xacimientos hitites de Karkemish, a veres del Éufrates. Mientres delles temporaes d'escavaciones so la direición de Leonard Woolley, ente 1910 y 1914, Lawrence confirmó la so afición pola arqueoloxía pero tamién amplió les sos conocencies de la llingua y la cultura árabes y afayó el so interés polos problemes históricu-políticos de la rexón. A ello contribuyó de xuru la rellación de ciñu y amistá con Dahum, un mozu peón de los que trabayaben nes escavaciones.
A empiezos de 1914, y acordies con el Muséu Británicu, Woolley y Lawrence fueron unviaos pola Palestine Exploration Fund a la península del Sinaí onde teníen de xunise a la espedición del capitán Stewart Newcombe. La función de los arqueólogos yera dar una apariencia académica a lo qu'en realidá yera un estudiu topográficu de calter militar. En marzu Lawrence taba de vuelta en Karkemish, onde empezó a redactar l'informe pal Palestine Exploration Fund, tituláu The Wilderness of Zin, que terminó en Oxford ente xunu y setiembre.
La Primer Guerra Mundial thumb|left|200px|Leonard Woolley (derecha) y T. E. Lawrence en Karkemish, Siria (1913). thumb|200px| Dahum, al que Lawrence conoció y protexó en Karkemish. Al españar la Primer Guerra Mundial, y tres la declaración de guerra del Reinu Xuníu a Alemaña el 4 d'agostu de 1914, Lawrence presentóse darréu como voluntariu pero nun foi almitíu hasta ochobre na Geographical Section of the General Staff (GSGS), en Londres, primero como civil y más tarde como segundu teniente-intérprete (2nd Lieutenant-Interpreter). N'avientu foi destináu a El Cairu cuando Gran Bretaña acababa de declarar la guerra a Turquía y Exiptu fuera proclamáu protectoráu británicu. Ellí entró a formar parte con Newcombe y Woolley, ente otros, del acabante formar Departamentu d'Intelixencia Militar. El so trabayu consistía en faer mapes y en recoyer ya interpretar información de diverses fontes. El Departamentu participaba coles mesmes en diseñar les estratexes de tipu políticu a siguir na rexón, que nesa primavera de 1915 entá nun taben definíes del tou pero que diben claramente nel sentíu d'una partición del Imperiu otomanu a la fin de la guerra. Per un sitiu taba Francia col so interés declaráu por Siria, pol otru Rusia coles sos pretensiones sobre los Dardanelos y Constantinopla mientres Gran Bretaña aspiraba a Mesopotamia y el puertu d'Alejandreta. Y anque yá nesta fecha temprana yeren evidentes les diferencies qu'esistíen ente los aliaos sobre'l futuru de Turquía, franceses y británicos taben d'alcuerdu na necesidá d'avivar la subversión de les provincies árabes. El so futuru yera'l problema ingriente.
N'abril de 1916 llegó a una crisis la campaña empecipiada en Mesopotamía pol mandu inglés pa protexer los intereses británicos nel golfu Pérsicu. L'exércitu inglés sol mandu del xeneral Townshend quedó atrapáu en Kut al-Amara (Iraq), onde los turcos esixíen la so rindición incondicional. Lawrence foi unviáu dende El Cairo en misión secreta pa consiguir por aciu un sobornu d'un millón de llibres esterlines que'l comandante de les fuercies turques, Jalil Pachá, llevantara'l sitiu y dexara la retirada de Townshend y les sos tropes.Liddel Hart, History of the First World War, London 1982 páx. 155 En fracasando nesti enfotu Lawrence tornó a El Cairo.
Rebelión árabe
A la so vuelta a El Cairo en mayu de 1916 la cuestión de la rebelión árabe algamara un puntu críticu. Avisaos de los planes d'insurrección ente los militares de Siria, los turcos acababen d'executar a ventiún nacionalistes árabes en Damascu y taben a puntu d'unviar tropes escontra'l Hiyaz, l'otru centru insurreccional alredor del jerife de La Meca, Husayn ibn Ali. La rebelión ellí tenía de desencadenase darréu so pena de ser encalorada n'acurri y efeutivamente empecipióse'l 5 de xunu contra toles mires.
Los primeros meses de la rebelión fueron tan azarosos como los planes de sofitu per parte de los mandos ingleses n'El Cairu, ocupaos en clarificar les sos atribuciones y sollertes a otra empresa prioritaria na península de Sinaí, que tenía d'abrir un nuevu frente contra los turcos al sur de Palestina. Cuando Lawrence, yá xubíu a capitán, llegó'l 16 d'ochobre a Yida, na mariña del mar Roxu, acompañando como observador al unviáu inglés Ronald Storrs en visita al jerife Husayn, atopó una situación esmolecedora coles fuercies rebalbes descoordinadas y l'ayuda inglesa llindada a la primer llinia costera. La so visita al campamentu de Faysal, el tercer fíu del jerife, foi decisiva. Nesti home de 31 años, cultu y ascéticu, atopó un personaxe congenial con capacidá de lideralgu, convencíu como él de que la rebelión árabe podía trunfar y llevar al establecimientu d'un estáu árabe independiente y soberanu con capital en Damascu.T.E.Lawrence, Seven Pillars of Wisdom, Penguin, London 1964, páx. 98 Lawrence volvió a El Cairo llenu d'entusiasmu pola causa árabe y con carauterística tenacidá llogró qu'a finales de payares destináren-y como «enllaz temporal» al exércitu irregular de Faysal, acampáu en Yenbo.
Al dar esti pasu Lawrence yá conocía les promeses que dende El Cairo fixérense-y a Husayn nos primeros momentos de la guerra, asegurándo-y un estáu panárabe independiente sol so gobiernu si xunía les sos fuercies colos aliaos contra los turcos. Ye lo que se conoz como «el compromisu McMahon» («MacMahon Pledge»).Tamién sabía Lawrence qu'esti compromisu quedaba anuláu pol posterior alcuerdu secretu suscritu polos plenipotenciarios inglés y francés, Mark Sykes y Georges Picot, en mayu de 1916, y que definía les ambiciones territoriales d'Inglaterra y Francia n'Oriente Mediu una vegada vencida Turquía. Sicasí Lawrence embarcar na aventura árabe col convencimientu de que si llograba establecer a la insurrección árabe como un aliáu de plena igualdá gracies a la so eficacia, y los árabes llegaben a Damascu primero que los sos aliaos, conquistando asina real y simbólicamente la so independencia, el tratáu de Sykes-Picot sería papel moyáu.David Garnett, The essential T.E.Lawrence, Londres 1956, páxs. 210-211
Esti razonamientu contradictoriu y sicasí válidu ye'l qu'inspiró la so intervención na meyora de les fuercies irregulares de Faysal a lo llargo de la mariña del mar Roxu, con incursiones tierra adientro p'atacar el ferrocarril del Hiyaz, tornando les fortaleces turques y llevantando socesivamente a les tribus de la zona nun brillosu exemplu de guerra de guerrilles. thumb|150px|Lawrence en Aqaba, 1917 Con tomar per tierra del inexpugnable puertu de Aqaba, el 6 de xunetu de 1917, l'exércitu irregular de Faysal, asitióse de fechu nel lladral derechu del Exércitu Espedicionariu Exipciu comandado pol xeneral Edmund Allenby. Lawrence nun tardó enforma en convencer a Allenby de que los irregulares árabes sofitaos por un incipiente exércitu regular árabe yeren los aliaos imprescindibles pa la entamada meyora escontra Gaza, que cayó n'ochobre, y Xerusalén que cayó n'avientu. Siria y el so capital Damascu quedaben al algame de la mano.
El cursu de la guerra nos frentes europeos, la salida de Rusia de la guerra arriendes de la Revolución bolxevique d'ochobre-payares de 1917 aceleraron tamién los acontecimientos n'Oriente Mediu. La revelación polos bolxeviques de los trataos secretos aliaos,A.J.P. Taylor, The First World War, Londres 1967, páx.200 ente ellos el tratáu Sykes-Picot, agravó'l dilema moral de Lawrence esgarráu ente la so llealtá a los árabes y la so llealtá a la so patria, y amontó el estrés psicolóxicu sol qu'actuaba y la so gastadura física. Nesi iviernu del 17-18 entamó dende la so base avanzada de Azrak nel desiertu siriu dalgunes de les sos aiciones más ventureres en territoriu enemigu como l'intentu fallíu de dinamitar la ponte sobre'l ríu Yarmuk (7 de payares), l'ataque al tren en Minifir (12 de payares) o la incursión casi en solitario a Deraa (20 de payares). Nesta ocasión Lawrence foi deteníu por una patrulla de reclutamiento turca que nun-y reconoció a pesar de que taba puestu un preciu a la so cabeza. Mientres la so detención foi xabazmente maltratáu y violáu, pero consiguió escapar con vida. La esperiencia foi traumática y tuvo consecuencies fondes y perdurables.
Cuando Lawrence entró trunfante en Damascu'l 1 d'ochobre de 1918 na avanzadura del exércitu irregular de Faysal nun yera'l mesmu que desembarcó en Yida n'ochobre de 1916. Fondamente desilusionáu poles desavenencies y la llucha pol poder ente los aliaos, asqueado poles otomíes de la guerra de les que se sentía corresponsable y ablayáu poles perdes personales sufiertes mientres la guerra, ente les que destaquen la muerte nel campu de batalla, en Francia, de los sos dos hermanos y la muerte de Dahum mientres una epidemia probablemente en Karkemish, Lawrence pidió'l relevu al xeneral Allenby el 4 d'ochobre y abandonó Damascu camín d'Inglaterra vía El Cairo.Lawrence, ob.cit. páx. 684
Conferencia de paz y Colonial Office