Nanclares de la Oca/ Langraiz Oka (n'euskera Langraiz Oka y en castellán, Nanclares de la Oca, Nanclares de Oca o Nanclares) ye un conceyu de la provincia d'Álava, País Vascu. Cuenta con una población de 2.430 habitantes (INE, 2016). Ye la llocalidá más occidental de la Llanada Alavesa y la más poblada de la Cuadriella de Añana, a la que pertenez. Dende 1976 forma parte del conceyu de Iruña de Oca, siendo'l nucleu principal del mesmu, que conforma al pie de los conceyos de Víllodas, Ollávarre, Montevite y Trespuentes.
Nanclares asitiase a unos dolce quilómetros al oeste de Vitoria al pie de la carretera radial N-I. miniaturadeimagen
Toponimia La hestoria del topónimu Nanclares nun ta claru. Ateniéndose a la procedencia del cercu na qu'apaeció escrita la pallabra Langrares, que ye la referencia más antigua atopada, podría deducise que'l términu ye d'orixe celtíberu, sicasí, los etimoloxistes prefieren falar d'oríxenes llatinos o eusquéricos. Tampoco ta claru si tratase d'un topónimu antroponímicu o non. No que sí hai un ampliu consensu ye na coincidencia etimolóxica col topónimu Langara-Ganboa (Nanclares de Gamboa), tamién n'Álava.Topónimos alaveses de base antroponímica terminados en –iz, -ez y –ona / -oa
A lo llargo de la historia foi citáu de diverses maneres como Langrares, Langares, Lancares, Lancrares o Lanclares. Cola llegada de la llingua castellana'l topónimu convirtióse nel actual Nanclares. L'apellíu de la Oca qu'anguaño acompaña al nome, ye debíu según los espertos, a los templarios que poblaron estes tierres na Edá Media a les cualos denominaron 'Tierra de la Oca' por ser este l'animal al que veneraben. Ello ye que Nanclares nun ye l'únicu pueblu nel qu'apaez la pallabra Oca, otru exemplu ye la llocalidá de Villanueva de la Oca, asitiada a unos 5 km de distancia. Otros espertos en toponomástica, rellacionen Oca cola pallabra celta Oka, que significaría 'ríu', y que sería más tarde tomada emprestada pol euskera. Y ye que Nanclares ta asitiada xunto al ríu Zadorra, un ríu bastante caudalosu en comparanza colos de la so redolada. Aun así, esto postreru ye práuticamente descartable pola #tardíu apaición del términu completu Nanclares de la Oca, que nun ta rexistráu hasta les Ordenances de Xuan II de 1417.
La denominación n'euskera de Nanclares de la Oca ye Langraiz Oka (dacuando ye llamada Langraitz Oka). El términu Langraiz o Langraitz tamién tien el so orixe nes denominaciones primitives de la llocalidá. N'euskera, la terminación -es evolucionó escontra -i(t)z mientres en castellán caltuvo la terminación orixinal. Más tarde, de la mesma forma qu'en castellán se añadiose l'apellíu de la Oca al nome, na llingua local empezó a faese lo propio con Oca o Oka.
Historia
Primeros asentamientos y dómina romana El fechu d'atopar un cercu celtíberu onde apaez denomináu'l llugar como "Langrares", lleva a pensar que yá hubo asentamientos yá en dómina prerromana, posiblemente por cuenta de que los montes de la zona ufiertaben una bona caza, nuna sierra tan difícil como ye la de Badaya, amás de tener un ríu caudalosu qu'aproviría de bona pesca (posiblemente cámbaros) y unes camperes inmeyorables mientres el bon tiempu.
La llegada de los romanos supunxo un cambéu en tolos órdenes de la vida en Nanclares. A principios del sieglu XXI atoparon dellos restos romanos na llocalidá; a los yá conocíos como los de Iruña-Veleia na vecina llocalidá de Víllodas, sumáronse otros descubrimientos como'l d'una posible fonda romana onde folgaben o se camudaben los caballos.
Edá Media Hai datos que faen creer qu'hubo asentamientos templarios nuna zona que tomaría parte de la zona norte de la península ibérica na que taría incluyida ésta.
Nanclares de la Oca apaez rexistráu nel Catálogu de los pueblos d'Álava en 934 del Archivu de San Millán como conceyu integrante d'Alfoces Langrares tres el llugar de Billodas. Un alfoz yera, mientres la Edá Media, el nome que se-y daba al territoriu que pertenecía a una villa, nesti casu a la de Langrares, y que taba partíu en distintos conceyos. Al alfoz de Langrares pertenecíen los conceyos de Transponte (actual Trespuentes), Adanna, Lermanda (Lermanda), Margarita (Margarita), Suvillana (Subijana d'Álava), Quintaniella de Sursun, Billodas (Víllodas), Langrares (Nanclares de la Oca), Oto (Los Huetos), Mandoiana (Mandojana) y Lopeggana (Lopidana).
El documentu conocíu más antiguu del llugar ye un compromisu y sentencia a un pleitu promovíu ente Nanclares y Ollávarre sobre términu de moyones fecháu'l 23 de payares de 1393. Esisten otros documentos con compromisos alcordaos con #La Puebla de Arganzón en 1420 y con Víllodas en 1428. En toos estos escritos el topónimu rexistráu ye'l de Langares, Langrares o Lancares y apaez citáu como llugar o aldega. El primer documentu nel cual Nanclares ye citáu col títulu de Villa ye una escritura na que conciertan delles providencies de gobiernu ente Nanclares y Ollávarre el 21 d'avientu de 1523.
El títulu de Villa ye yá frecuente nel sieglu XVI. Asina apaez rexistrada n'otru compromisu ente Nanclares y Ollávarre de 3 de xunu de 1534, según de primeres d'un llibru de cuentes del añu 1594. El topónimu “Nanclares” #atopar nel citáu documentu de 21 d'avientu de 1523. El nome completu de "Nanclares de la Oca", ta yá rexistráu nes Ordenances de Xuan II de 1417.
La Villa perteneció al Señoríu del Conde de Orgaz, que recaldaba diversos tributos ente los sos vecinos y confirmaba la designación de Procurador Xeneral del Estáu Noble y del Alcalde Ordinariu nel Estáu Llanu. Nun recintu de la Villa teníen casa Infanzona los Hurtado de Mendoza o Condes de Orgaz. Fernán Hurtado de Mendoza fundó en Nanclares una ermita oratoriu sirvida por Hermanes de la Orde Tercer de San Francisco anguaño sumida.
Hasta'l sieglu XIX Mientres la Guerra d'Independencia española hubo gran presencia de militares ingleses pela redolada del pueblu, sobre manera mientres la Batalla de Vitoria. Los militares presentes pertenecíen a la 4ª y Llixera división, que taben a les órdenes de Wellington, amás de les brigaes de caballería británica de Robert Hill, Grant, Ponsonby y la portuguesa de D'urban. La so misión yera esperar pela redolada de Nanclares hasta que les tropes de Hill tomaren los Altos de Puéblalo de Arganzón, lo que-yos dexaría cruciar el ríu Zadorra ensin dificultá y atacar frontalmente'l centru de la posición imperial.
Tamién les Guerres Carlistes tuvieron parte del so desenvolvimientu nel pueblu, prueba d'ello son los trés torres qu'anguaño se caltienen pela rodiada de Nanclares: Almoreta, Vayagüen y El Encinal.
Na actualidá cunta con una ilesia dedicada a l'Asunción de La nuesa Señora, románica con ábside semicircular nel qu'hai ventanes de trés arquivoltas con capiteles llabraos; el pórticu de seis arcos úsase como salón cultural y los retablos son barrocos. Hasta'l sieglu XIX cuntó con otra ilesia dedicada a San Martín, que sumió pol so abandonu. Amás d'estes ilesies cuntó con numberoses ermites que fueron sumiendo colos años.
Na segunda metá del sieglu XIX foi alzáu pela rodiada de Nanclares un edificiu que funcionó como balneariu. Yera conocíu como'l balneariu de Bolén o Bolem y tuvo una gran aceptación, llegando inclusive a tar catalogáu como unu de los meyores d'Europa a finales de sieglu.
Nel Anuariu oficial de 1882, publicáu en 1883 lléese:
“Nanclares de la Oca (Álava) Temperatura: 18’50º C. Manantial: Únicu ensin aforar. Clasificación: Son agües bicarbonatadas cálciques. Mayoría de concurrencia: Enfermos del aparatu dixestivu. Especialización: Dispepsias, gastralgias, catarros gastro-intestinales crónicos, infartos hepáticos y de xuru la litiasis nes sos distintes manifestaciones. Instalación: Na planta baxa del establecimientu hai seis cuartos con piles y aparatos de duches y pulverización. La fonda tien comedores de 1ª y 2ª clase, cuarenta habitaciones bien amoblaes y un salón de recréu. Médicu Direutor Interín: D. Ramón Apraiz de Vitoria. Y en l'Anuariu oficial de 1887, publicáu en 1888 lléese:
Rexón hidrolóxica: Pirenaica. Esti establecimientu, que permanez zarráu foi adquiríu pol conocíu Dr. D. Pablo Fernández Izquierdo, quien entamó obres importantes, que lu van poner en condiciones ventaxoses acasu pa la temporada del añu viniente. A finales del sieglu XIX, dempués de la so dómina de máxima rellumanza, el balneariu cayó na decadencia y tuvo que cerrar. L'edificiu permaneció despobláu hasta qu'en 1914 establecense na cortil los Hermanos Menesianos. Reconstruyeron l'antiguu balneariu y #convertir en casa-Seminariu de formación de los mozos que quieren ser Hermanos. Los cambeos sociales y relixosos asocedíos mientres el sieglu XX fixeron que se tresformara nel actual Colexu San José d'Educación Secundaria Obligatoria con serviciu d'internáu y residencia.
A lo llargo d'esti sieglu Nanclares de la Oca constituyóse como conceyu, compuestu nun principiu polos conceyos de Ollávarre y Nanclares, y al que se sumó Montevite, que pertenecía hasta entós a Ribera Alta, a finales de sieglu.
Hasta l'actualidá izquierda|miniaturadeimagen|250x250px|Nanclares vista dende lo alto del Calero Nel sieglu XX, por cuenta de los movimientos migratorios nel interior d'España, el pueblu creció en tamañu y población, faciendo que la so población creciera dende los 600 habitantes en 1900, hasta los más de 2000 d'anguaño.
Tres la Guerra Civil Española, construyóse na llocalidá un campu de concentración que s'utilizó mientres post-guerra y na que se zarró a numberosos presos republicanos. A principios de los años ochenta, esta cortil reformóse ya inauguróse una prisión, l'anguaño conocida como Nanclares d'Oca.
En 1976 los conceyos de Nanclares de la Oca y el vecín de Iruña (compuestu polos conceyos de Víllodas y Trespuentes) alcordaron fundise yá que nun disponíen de los medios económicos suficientes p'atender los servicios de la so competencia.BOE del 30 de julio de 1976 (fusión de los municipios de Iruña y Nanclares de la Oca) El conceyu surdíu de la fusión foi denomináu Iruña d'Oca, y afitóse la sede del conceyu de la llocalidá de Nanclares.
En 2011 inauguróse una nueva prisión muncho más grande, denominada Centru Penitenciariu Álava/Llabraba, qu'en principiu diba sustituyir a l'antigua una vegada treslladaríense los presos. Esta nueva cárcel ta asitiada nes faldes del monte San Miguel, nos Montes de Vitoria, inda dientro del términu llocal de Nanclares. Inda nun ta claro'l futuru de la vieya cárcel. Según l'alcalde de Iruña d'Oca, José Javier Martínez, y otres instituciones, va intentase devolver la xestión del edificiu al conceyu, pero enagora, l'antigua sigui funcionando como prisión pa los beneficiarios del tercer grau.Alcalde de Iruña de Oca “Daremos al antiguo penal un uso turístico”
Economía Hasta mediaos del sieglu XX, Nanclares foi un pueblu na so mayoría agrícola, ganaderu y forestal. Yá nel sieglu pasáu, escaváronse canteres na Sierra de Badaya que'l so oxetivu yera la estracción de piedra caliar. Anque dalgunes d'elles fueron cerrando, entá puede apreciase'l buecu de dalguna d'elles na fastera de la sierra.
Anguaño la llocalidá cunta con dos polígonos industriales: San José de los Llanos y Subillabide, que son fonte de trabayu d'una parte importante de la llocalidá y el conceyu de Iruña d'Oca. La construcción d'estes zones industriales supunxeron, al pie de la construcción de nueves viviendes en Nanclares y la cercanía a la capital alavesa, una crecedera notable de la población na segunda metá del sieglu XX y principios del XXI.
Nanclares concentra amás la mayor parte del sector servicios del conceyu. Establecimientos hosteleros, panaderíes, peluqueríes, supermercaos, etc. pueden atopase na llocalidá, faciendo del pueblu autosuficiente en cierta midida. Ye posible que lo más perxudicial nestos momentos pa esti sector sía la cercanía de Nanclares a Vitoria, que provoca que la xente faiga les sos compres y la so vida na capital en cuenta de nel pueblu.