Teramo ye una ciudá d'Abruzos (Italia) con , capital de la homónima provincia.
Xeografía física
La ciudá, a 150km de Roma, ta asitiada na parte septentrional d'Abruzos, nuna zona de llombes ente les fasteres del monte más altu de los Apeninos (el Gran Sasso d'Italia) y la mariña adriática. Ello ye que ye unu de los pocos llugares nos que pueden apreciase tantu visos nevaos de 3000 metros como les soleyeres sableres del mar Adriáticu, dambes a tan solo media hora del centru de la ciudá.
Teramo, a los pies del Parque nacional del Gran Sasso surde a la confluencia del ríu Tordino y el riega Vezzola qu'arrodien el so centru históricu.
Clima
Añu 2007 EneFeb Mar Abr May Jul Jun Ago Sep Oct Nov Dic Añu Temperatura max. media (°C) 14 14 15 20 24 28 32 30 24 17 13 13 20,3 Temperatura min. media (°C) 5 6 7 10 14 17 21 19 14 11 6 5 11,2 Agües (mm) 14 26 67 25 92 62 0 30 30 30 157 90 519 Vientos (dir.-nuedos) SO 4,6 SO 4,3 SO 5,0 NE 4,5 ONO 5,2 NE 5,2 NE 6,7 NE 5,2 SO 5,5 O 2,9 O 3,6 NON 3,8 --
El clima ye de tipu templáu-frescu, con temperatures que nel mes más fríu (xineru) averar a los 5,5 °C y nel más templáu a los 24 °C. Les precipitaciones (alredor de 800 mm añales) tán concentraes sobre manera na tardía seronda. Mientres l'iviernu puede pero cayer nieve abudante, como atestigua'l recién episodiu de febreru de 2012. Los branos tán carauterizaos per díes de calor más o menos intenso.
Orixe del nome Teramo
La ciudá foi llamada Petrut polos Fenicios, col significáu de llugar eleváu arrodiáu d'agües”. De la llatinización de Pertut en Praetut, volvióse depués Praetutium y Ager Praetutianus pa indicar el territoriu. Los Romanos llamar Interamnia Urbs (“ciudá ente dos ríos”, faciendo referencia al Tordino y al Vezzola). En dómina medieval de Praetutium volvióse Aprutium que fizo la so primer apaición en dellos testos del sieglu VI y qu'hasta el sieglu XII indicaba tanto la ciudá como tol territoriu circunstante y de fechu ye d'esi antiguu nome de la ciudá de Teramo que vien tamién el nome de la entera rexón: Abruzos. Sucesivamente'l nome Interamnia volvióse Interamne, Teramne, Interamnium, Teramnium y finalmente la forma Teramum.
Nun atopó ésitu sicasí, la teoría según la cual el nome Teramo provenga de Thermae, rellacionada a l'atestiguada presencia de munches termes en delles zones de la ciudá.
Historia
Dómina prerromana del sieglu VIII al sieglu V e.C. Teramo tien unos oríxenes perantiguos. L'asentamientu del mileniu I e.C. y delles construcciones de dómina itálica del sieglu III-II e. C. fueron oxetu d'escavaciones arqueolóxiques bien recién. Les muertes más antigües referir a la periferia de la ciudá, nel barriu Madonna della Cona, onde foi atopada, ente otres, una sepultura con puñal y alabarda. Según paez, al desenvolvimientu del antiguu asentamientu contribuyeron los Etruscos y los Fenicios que fundaríen un emporiu comercial.
Los Pretucios Según l'escritor romanu Sestu Julio Frontino, l'antigua Perut o Pretut (llomba arrodiada per agües) creció en dimensiones ya importancia hasta volvese la capital del Praetutium y conciliabulum de los Pretucios.
Dómina romana del sieglu V e.C. al sieglu V d. C. thumb|left|200px|Interamnia vivió'l so meyor periodu sol Imperator Adriano 295 e. C. Na batalla de Sentino, los Romanos ganen a la confederación itálica (Samnitas, Etruscos, Umbrios y los sos aliaos Galos).Con esta batalla da empiezu la tercer guerra samnita. 290 e. C. El territoriu sabín y el territoriu pretucio son ocupaos militarmente poles lexón mandaes pol cónsul Manio Curio Dentato. A la ciudá dáse-y el nome llatín de Interamnia Praetuttiorum (ciudá ente dos ríos de los Pretucios), según munchos simple traducción del topónimu “Petrut” En dómina Augustea, Intermania ye incluyida na quinta rexón: el Piceno (la VI rexón yera Umbría y la IV el Sannio). El territoriu de l'actual provincia taba estremáu, de sur a norte, en Ager Hatrianus, Ager Praetutianus, Ager Palmense. Nesti periodu Interamnia ye: Conciliabulum: llugar de xunta y de mercáu Praefectura iure dicundo Municipium, dempués de la segunda guerra social Colonia silana. Nesta dómina pierde l'estatutu de conceyu pola participación de Lucio Cornelio Sila na guerra social (91-88 e. C.), y va recuperar socesivamente por espresa voluntá de Xuliu César. Mientres el periodu romanu, gracies a la so gran proximidá cola capital del imperiu, la ciudá conoz un periodu bien prósperu, como atestigüen los innumberables mosaicos, les ruines del anfiteatru, del teatru y de les termes. Como recuerden los historiadores Tolomeo, Titu Liviu y Plinio, la ciudá algamó la so máxima rellumanza baxa Adriano, cola construcción de templos dedicaos a Marte y Apolo.
Godos y Bizantinos Nel añu 410 rexístrase una primer destrucción de Teramo polos Visigodos d'Alaricu I. Sicasí son bien incertas les noticies relatives a estos años: presumir que la presencia de los Godos nel territoriu de Intermania va enllargar hasta al 552-554. Dempués de la guerra gótica, nel 553, pasar al dominiu de los Bizantinos. Teramo ye nuevamente incluyida nel Marquesáu de Fermo, suxetu al Esarcato griegu de Ravenna. La ciudá ta gobernada por un conde que depende del Marquesáu de Fermo.
Sieglu XII (1101-1200) 1129 Tres la invasión lombarda n'Abruzos, Teramo someter a los Normandos del ducáu de Puglia. 1140 Teramo entra a formar parte de los dominios de Rogelio II, primer rei del Reinu de les Dos Sicilies. 1153 Teodino, un suxetu desconocíu hasta entós, fai edificar la ilesia y conventu de Sant'Angelo Delle Donne, socesivamente denomináu Madonna Delle Grazie. Teramo ye destruyida poles armaes normandes de Roberto di Loretillo, d'esi cruente pillaje namái se salva la torre de Piazza Sant'Anna, dende entós llamada Torre Bruciata (torre quemada). 1176 Termina la construcción del Duomo de Teramo, d'estilu románicu.
Sieglu XIII (1201-1300) “Periodu de la llibertá” 1268 Fin del dominiu de los Suevos y empiezu del de la Dinastía Angevina.
Sieglu XIV (1301-1400) Mientres la Dinastía Angevina, Teramo conoz una nueva dómina de majestuosidad: los señores de la diócesis Aprutina, los obispos Rainaldo Acquaviva, Niccolò degli Arcioni (1317), Stefano da Teramo (1335) y Pietro di Valle (1366) reconstrúin la ciudá que ve la nacencia de castiellos, pueblos y sobre manera de grandes privilexos concedíos polos soberanos, gracies a los cualos edifíquense ilesies, conventos y palacios. La ciudá asume nueves contornes arquiteutóniques, tantu na parte vieya como na nueva. Teramo vuélvese una verdadera ciudá de frontera: puerta de los Reinos.
Sieglu XV (1401-1500) thumb|right|750px|"A lo parlare agi atueldu" Periodu carauterizáu poles lluches ente les dos families más importantes de la ciudá (De Valle y De Melatino), el “exemplar” aforcamientu de 13 siguidores de la familia De Melatino ye entá recordada nun escudu de piedra nel centru de la ciudá, que ve representaes dos cabeces cola llingua fuera acompañaes pol escritu “A lo parlare agi atueldu” (mide les tos pallabres). Nos primeros años del sieglu'l tiranu Antonello de Valle ye asesináu, y d'igual forma baltáu'l so castiellu de Piazza Garibaldi. La lleenda cunta que fueron les muyeres de la ciudá a poner fin a l'absurda belixerancia ente dambes families con una fuelga de los sos ciños. A pesar de los conflictos internos, la ciudá vive un periodu cultural absolutamente activu, gracies a artistes como Jacobello del Fiore y Nicola de Guardiagrele, y rellaciones comerciales cola Toscana y Venecia. En xunu de 1442, el Reinu de Nápoles cai nes manes d'Alfonsu V, Rei d'Aragón.
Sieglu XVI (1501-1600) 1504 El reinu de Nápoles pasa a Fernando'l Católicu, rei d'España, que da empiezu al dominiu español n'Abruzos y nel sur d'Italia. Tres la muerte de Fernando el reinu pasa a Carlos V. Darréu dempués Teramo ye vendida al Duque de Atri por 40.000 ducaos. Los Teramanos remontar a la decisión; cúntase que na nueche del 17 al 18 de payares de 1521, les tropes del Duque, qu'arrodiaren yá la ciudá, espantayaes pola visión de la Virxe y San Berardo en defensa de Teramo, retiráronse asustaes. Naz asina'l milagru de San Berardo, santu patronal de la ciudá.
Sieglu XVII (1601-1700) 1626 Un terremotu cute la ciudá. 1630 Pestilencia arrobinada de Milán.
Sieglu XVIII (1701-1800) thumb|left|200px|El Reinu de les Dos Sicilies 1707 Dempués de la Guerra de Socesión española, la Casa d'Habsburgu apodera tol Reinu de les Dos Sicilies mientres 27 años. 1744 Invasion alemana y nacencia en Teramo d'un movimientu iluminista de dellos intelectuales lideráu por Melchiorre Delfico, bultable compositor, poeta y filósofu italianu. 1798 Los franceses entren a Teramo, y anque son primero espulsaos polos ciudadanos, vuelven pocos díes dempués destruyendo ensin piedá la ciudá entera.
Sieglu XIX (1801-1900) El 15 de marzu de 1806 Napoleón derrota a Rei Fernandu I de Borbón. Teramo ye una posesión francesa a tolos efeutos. 1815 La ciudá vuelve al reinu de Nápoles. 1832 Primer visita de Fernandu II de les Dos Sicilies a la ciudá. 1844 Segunda visita de Fernandu II de les Dos Sicilies a la ciudá 1847 Tercer visita de Fernandu II de les Dos Sicilies a la ciudá. 1890 Fúndase'l llaboratoriu astronómicu de Collurania.
Edá contemporánea 1925 Fundación en Teramo de la primer Sociedá Psicoanalítica Italiana. 1934 Completáu y estrenáu el nuevu palaciu del Convitto Nazionale anexu al Llicéu-Ginnasio y la biblioteca “Melchiorre Delfico”, na plaza que va tomar el nome de Dante Alighieri. 1941 Fundación del Institutu Zoo profilácticu. 25 de xunu de 1943 Les tropes alemenas llegaes a Teramo, avancen a Bosco Martese onde s'enfrenten colos homes de la Resistencia teramana. L'episodiu ye recordáu como la “Battaglia di Bosco Martese”. 1972 Primer edición de la manifestación Interamnia World Cup (inda en cursu). 30 de xunu de 1985 Visita oficial del Papa Xuan Pablo II. 1989 Teramo ye nomada pola Unicef “Ciudá abierta al mundu”. Xunu de 1991 L'entós Cardenal Joseph Ratzinger lidera na Universidá de Teramo un congresu llamáu “Capitalismu y derechu social”. 1993 Autonomía y fundación oficial de la Universidá de Teramo 15 de setiembre de 2005 Visita oficial del Presidente de la República Italiana Carlo Azeglio Ciampi. 22 de payares de 2008 Visita oficial del Presidente del Conseyu Silvio Berlusconi. Abril de 2009 Anque se percibieren intensos seísmos na ciudá, Teramo nun xubió daños significativos nel terremotu de L'Aquila. 16 d'avientu de 2009 El Ayutamiento y la Provincia de Teramo roblen un protocolu d'amistá y collaboración cola Diputación d'Ávila sobre la sosentibilidad ambiental.
Demografía
Monumentos ya instituciones Anfiteatro Romanu thumb|right|250px|Vista del Anfiteatru Romanu Falten les pruebes pa demostrar que'l gran anfiteatru teramano acoyera'l murniu espectáculu del martiriu de los primeros cristianos, anque sía ciertu que poles dimensiones, más de 200 metros de llargu, yera un llugar d'interés ciudadanu. Créese que na Edá Media fuera utilizáu, según dir el Coliséu de Roma, como alcázar o castiellu en proteición de la ciudá. La lleenda cunta qu'una formosa dama española tenía'l costume de matar ende a los homes que combayara y de los cualos acababa de quitar# la sede, de manera que nun pudieren revelar nada de les nueches d'amorosu desafuego.
Teatru romanu
Construyíu a principios del sieglu II, sol reináu del emperador Adriano, el teatru atopar nel centru de la ciudá, mui cerca del Duomo de Teramo. Los sos murios álcense siquier tres metros sobre'l suelu y amuesen que la estructura orixinal podría allugar hasta trés mil espectadores. Dende la cayida de Roma, los materiales del teatru fueron utilizaos n'otres construcciones. En 1918 redescubriéronse los sos restos y en 2007 proyeutáronse les obres pal valtamientu del Palazzo Adamoli que va dexar a la lluz uno parte despinta del teatru.