Salvador o Salvador de Bahia (nome completu en portugués: São Salvador da Bahia de Todos os Santos) ye una ciudá y conceyu brasilanu, capital del estáu de Bahia y primer capital del Brasil Colonial. Los sos habitantes son llamaos soteropolitanos en masculín y soteropolitanas en femenín, términu creáu a partir de la traducción al griegu del nome de la ciudá (en griegu Soteropolis), traducíu al asturianu como Ciudá del Salvador, compuestu de Σωτήρ ("salvador") y πόλις ("polis" o "ciudá").
Asitiada na Microrregión de Salvador, la ciudá ye una metrópolis rexonal con casi tres millones d'habitantes, siendo la ciudá más poblada del Nordeste de Brasil, la tercera más poblada de dichu país. El so área metropolitana, conocida como Rexón Metropolitana de Salvador o Gran Salvador, tien 3.767.902 habitantes, lo que la torna na tercera más poblada del nordés, la séptima de Brasil y la 111° del mundu. Foi clasificada en comparanza cola rede urbana d'otres ciudaes brasilanes como un centru metropolitanu nacional. La superficie del conceyu de Salvador ye de 706,8 km² y les sos coordenaes, a partir del marcu de la fundación de la ciudá, nel Faru de la Barra o Fortaleza de San Antonio son 13° sur y 38° 31' 12'' oeste. Centru económicu del estáu, ye un puertu esportador, centru industrial, alministrativu y turísticu, alluga diverses universidaes y una base naval en Aratu.
La ciudá de Salvador yera d'antiguo llamada Bahia, inclusive polos habitantes del propiu estáu. Tamién recibió dellos llamatos como Capital de l'Allegría (en portugués Capital da allegría por cuenta de los enormes festexos populares, y Roma Negra, por ser considerada la metrópolis col mayor porcentaxe de negros alcontrada fora d'África.
De la mesma, Salvador ye sede d'importantes empreses rexonales, nacionales ya internacionales. Foi en Salvador onde surdió la Odebrecht que, en 2008, volvióse'l mayor conglomeráu d'empreses, dedicaes a la construcción civil y la petroquímica n'América Llatina, con delles unidaes de negocios en Salvador, Rio de Janeiro, São Paulo y diversos países del mundu.
Historia
thumb|left|Terreiro de Jesús y la Ilesia de San Francisco nel centru históricu de Salvador. Antes mesmu de ser fundada la ciudá, la rexón yá yera habitada dende'l naufraxu nel Ríu Bermejo d'un navío francés en 1510 cerca del sitiu actual, de que la so tripulación formaba parte'l famosu colonizador portugués Diogo Álvares Corrêa, moteyáu polos indíxenes "Caramuru". La ciudá convertir en sede del primer obispu católicu de Brasil en 1522. En 1534, foi fundada la capiya n'honor a "La nuesa Señora de Gracia", porque ende vivíen Diego Álvares y la so esposa, Catarina Paraguazú.
En 1536 aportó a la ciudá'l primera donatario Francisco Pereira Coutinho, nomáu Capitán hereditariu pol rei Xuan II de Portugal. Él fundó'l campamentu llamáu Arrabalde de Pereira, na redoma d'onde se topa güei la Fastera de la Barra. Esti campamentu, doce años más tarde, al momentu de la fundación de la ciudá foi llamáu "Villa Vieya". A los indíxenes nun los gustaba'l tratu de Pereira Coutinho pola so crueldá y arrogancia. Por tanto, amenáronse delles rebeliones indíxenes mientres él atopábase na ciudá. Nuna d'éstes Pereira foi forzáu a retirase a Porto Seguro, en compañía de Diego Álvares, escontra la Bahia de Tolos Santos, encarando una fuerte nube. El barcu, al debalu, llegó a la isla de Itaparica. Nesti llugar fueron fechos prisioneros polos indíxenes, anque Diego Álvares foi puestu en llibertá. Sicasí, Pereira Coutinho foi estazáu y convertíu n'alimentu.
thumb|left|200px|Llegada de Tomé de Souza a Salvador, un grabáu de principios del sieglu XIX.
El 29 de marzu de 1549 aportó una encomienda de conquistadores portugueses, encabezaos por Tomé de Sousa, el primer Gobernador Xeneral de Brasil, y el so comitiva en seis distintes embarcaciones: trés naos, dos carabeles y un bergantín, con órdenes del Rei de Portugal de fundar una ciudá-fortaleza llamada San Salvador. Asina entós, foi fundada la ciudá de Salvador, dende un entamu como ciudá capital, ensin ser enantes una ciudá de provincia. Llueu se convirtió esti puertu oceánicu, nun importante centru de la industria azucrero y el tráficu d'esclavos. Foi estremada nuna zona a lo cimero y otra na parte inferior, la primera foi l'área alministrativu y relixosa más importante, y el llar de la mayoría de la población. La parte inferior pela so parte yera'l centru financieru, con un puertu y un mercáu.
thumb|175px|Santu Antônio Além do Carmo.
Xunto col gobernador llegaron nes embarcaciones de más de mil persones. Trescientos venti d'elles designaes pa recibir los salarios propuestos, ente ellos taba'l primer médicu asignáu a Brasil por un periodu de trés años: el Dr. Jorge Valadares, según el farmacéuticu Diego de Castro, seiscientos soldaos y fidalgos desterraos, y los primeros sacerdotes xesuites en Brasil ente los que se cunten Manuel de Nóbrega, João Aspilcueta Navarro y Leonardo Nunes. Les muyeres yeren poques, polo que darréu, los portugueses que vivíen en Brasil, solicitaron a la corona la unviada de más muyeres como novies. Quiciabes Tomé de Sousa foi'l primer visitante en namorase del llugar, como asocedió igualmente con munchos dempués d'él. Al recibir la noticia de que'l so sustitutu venía de camín, dixo: ¿Ves esto? La verdá ye qu'enantes se me faía la boca agua cuando pensaba en dir a Portugal, pero agora, nun sé por qué, ensúgame la boca hasta tal puntu que quiero cuspir y nun puedo. Dempués de Tomé de Sousa, Duarte da Costa foi'l gobernador xeneral de Brasil: llegó'l 13 de xunetu de 1553, xunto con otres 260 persones, ente ellos el so fíu Álvaro, el xesuita José de Anchieta, y docenes de moces güérfanes pa sirvir d'esposes al colonos. Mem de Sá, el tercer Gobernador Xeneral, quien concluyó col so gobiernu hasta l'añu de 1572, tamién contribuyó con una gran alministración. En 1583 la ciudá tenía 1 600 habitantes, la población creció velozmente hasta convertise nuna de les ciudaes más grandes del Nuevu Mundu, superando cualquier colonia d'Estaos Xuníos na dómina de la Revolución Americana de 1776.
thumb|150px|Primer escudu d'armes de la ciudá de Salvador, a fines del sieglu XVI.
La ciudá foi invadida por tropes de les Provincies Xuníes de los Países Baxos en 1598, 1624-1625 y 1638. L'azucre yá yera'l productu más esportáu pola colonia nel sieglu XVII a finales del cual la provincia de Bahia convertir nel mayor esportador d'azucre del mundu. Naquel momentu, les llendes de la ciudá ampliábense entendiendo les parroquies de San Antonio Além do Carmo y la de San Pedro Viejo. La ciudá de São Salvador da Bahia de Todos os Santos foi la capital y sede de l'alministración colonial de Brasil hasta 1763, añu en que la ciudá perdió la so condición de capital de Brasil, pasando a ser Rio de Janeiro.
En 1798, asocedió la llamada Revuelta de los xastres, na que tuvieron arreyaos homes del pueblu como Lucas Dantas y João de Deus, según intelectuales como Cipriano Barata y otros profesionales lliberales.
En 1809, Marcos de Noronha y Brito, Conde d'Arcos, empezó la so alministración, que foi bien benéfica pa la ciudá. En 1812 inauguró'l Teatru de São João, onde darréu Xisto Bahia cantaría los sos "chules" (música de danza tradicional d'heriedu afro-brasilana) y les sos lundos, Castro Alves sería aclamáu pola audiencia cola so poesía llírico y abolicionista. Inda so la so alministración, asocedieron grandes deslizamientos de tierra nes fasteres de Gameleira, de Misericordia y de Montanha.
La ciudá tresformar nun baluarte de la independencia colonial y foi atacada poles tropes portugueses en 1812, permaneciendo ocupada hasta'l 2 de xunetu de 1823. Mientres los siguientes 150 años cayó nun engraciáu descensu, fuera de la corriente industrialista del país. En 1835 produzse una sulevación d'esclavos musulmanes, conocida como la Revuelta de los Males. Mientres el sieglu XIX, Salvador siguió influyendo na política nacional, teniendo gran númberu de ministros del Gabinete nel Segundu Reináu, como José Antonio Saraiva, José María da Silva Paranhos, Sousa Dantas y Zacarias de Góis. Cola proclamación de la República, y la crisis nes esportaciones d'azucre, la influencia económica y política de la ciudá na Brasil menguó. Sicasí, Salvador siguió siendo, un centru turístico y cultural.
250px|thumb|left|Interior de la magnífica ilesia barroca de San Francisco, en Salvador de Bahia. Los decoraos nun son d'oru, sinón que pertenecen al llamáu "doráu a la fueya".
En 1873 instalar na ciudá, el primer elevador de Brasil, el Elevador Lacerda, ésti coneuta la Ciudá Baxa cola Ciudá Alta. Dende entós nel intre del tiempu, esti elevador tuvo suxetu a diverses meyores.
Para 1890, Salvador yera la segunda ciudá más poblada de Brasil, y la cuarta en tener un sistema telefónicu. En 1895 inauguróse l'elevador Taboao, qu'operó hasta 1961, tresportando principalmente a la clase obrera escontra'l centru comercial de la ciudá. Sicasí, a pesar de qu'a principios del sieglu XX, la ciudá siguió creciendo, el ritmu yera inferior al rexonal. Salvador empezó a perder importancia frente a otres ciudaes brasilanes, como São Paulo, que resultó ser más curiosa pa la inversión.
En 1912 produzse'l bombardéu de la ciudá de Salvador, por cuenta de disputes ente los líderes oligárgicos de la socesión de gobiernu: La Biblioteca y l'Archivu son totalmente destruyíos. El dañu deriváu d'esti infortuniu ye tan importante que se pierden irreparablemente importantes documentos históricos de la ciudá.
Diverses empreses comerciaban en Salvador nestos años. La Companhia de Navegação Costeira tresportaba productos dende Salvador escontra Ríu. Dende esti puertu esportábase tabacu y cacáu, con participación de dos antigües cases comerciales britániques (Duder & Brother, establecida en 1900 y F. Stevenson & Cia. Ltda, est. en 1895) y una suiza (Hugo Kaufmann & Cia., est. en 1908). Una d'estes cases, la Duder, cuntaba con una flota ballenera, y una planta refinadora del aceite de ballena, en Salvador. Firmes brasilanes, Correa Ribeiro y Barreto de Araujo, tamién espolletaron col negociu del cacáu. En tierra fabricábense cigarros y procesábase caña d'azucre. El tradicional vieno Jurubeba Leao do Norte empezó a ser producíu nos años 1920. thumb|right|Interior view Sicasí, con too y con eso esti progeso económicu, la probeza reinaba sobre Salvador. La ciudá tenía qu'enfrentar l'ausencia de drenaxes en dellos sectores, un sistema de salú débil, y un deficiente serviciu de recoyida de basura.
Ente los años 1920 y 1960, los probes empezaron a vivir en faciendes abandonaos allugaes en Pelourinho. Una d'estes cases, Maciel, convertir nun famosu centru de prostitución y tráficu de drogues nos años 1930. Pela so parte, la clase trabayadora vivía en Estrada de Liberdade, Cabula y Retiru. Los comerciantes vivíen en Brotes, Matatu y Santu Antonio Alem do Carmo. Les clases más privilexaes atópase na ciudá alta, específicamente na Avenida Barra, Vitoria y el distritu Canela.
El 1 de xineru de 1930 foi reinauguráu el Elevador Lacerda, depués de reemplazase los dos antiguos elevadores per cuatro elevadores de mayor capacidá (27 persones cada unu). Amás, l'elevador recibió la so actual fachada Art decó. En 1939, el gobiernu atopó petroleu dientro de la ciudá, y dos años dempués esplotábense cuatro pozos que producíen 230 barriles diarios. En 1945, la empresa constructora Odebrecht foi fundada en Salvador, arreyándose rápido en grandes proyeutos rexonales. En 1946, prohibiéronse los xuegos d'azar y los apuestes, fechu qu'afectó direutamente al luxosu Hotel Bahia, llugar frecuentáu pola clase alta de Salvador. Esi mesmu añu, fundóse la Universidá Federal de Bahia. miniaturadeimagen