Neferjeperura Amenhotep,Neferjeperura Amenhotep ye la trescripción del so primer nome de tronu y de nacencia, según les convenciones académiques. tamién conocíu como Akenatón,Akenatón ye la trescripción de los xeroglíficos del segundu nome de nacencia del faraón, bien utilizáu en testos académicos. Tamién se-y denomina Amenhotep IV y Amenofis IV.Akhenatón o Akenatón,Akenatón ye la denominación más usada n'español. Provién de la errónea traducción lliteral del so nome dende l'idioma francés: Akhenaton, anque la treslliteración correuta al español ye Akenatón. Amenhotep IV o Amenofis IV, foi'l décimu faraón de la dinastía XVIII d'Exiptu. El so reináu ta datáu alredor de 1353-1336 e.C.Cronoloxía según Grimal, Shaw, Krauss, Murnane y Málek. Otres feches posibles: 1351-1334 e.C., Cronoloxía según el University College London. 1340-1324 e.C. según Wolfgang Helck. y pertenez al periodu denomináu Imperiu Nuevu d'Exiptu. Escontra'l cuartu añu del so reináu, camudó'l so nome a Neferjeperura Akenatón.Neferjeperura Akenatón ye la trescripción del so nome de tronu y de nacencia, dempués d'adoptar el cultu preferente a Atón, según les convenciones académiques.
Dientro de la historia del Antiguu Exiptu, el so reináu empecipia'l denomináu Periodu d'Amarna,Vease'l capítulu 10, al cargu de Jacobus van Dijk, de The Oxford history of Ancient Egypt, Oxford University, editada por Ian Shaw. debíu al nome árabe actual del llugar escoyíu pa fundar la nueva capital: la ciudá d'Ajetatón, esto ye, «Horizonte de Atón». Ye célebre por impulsar tresformamientos radicales na sociedá exipcia, al convertir al dios Atón na única deidá del cultu oficial del Estáu, en perxuiciu del, hasta'l momentu, predominante: el cultu a Amón. Ye'l primer reformador relixosu del que se tien rexistru históricu.Barry Kemp. L'Antiguu Exiptu - Anatomía d'una civilización. Ed. Crítica Trad. Mónica Tussell. (1996) capítulu VII, páx. 332. El so reináu non yá implicó cambeos nel ámbitu relixosu, sinón tamién reformes polítiques y artístiques.
Anque tardíamente descubiertu ya inda pocu conocíu, ta consideráu por munchos historiadores, arqueólogos y escritores como unu de los faraones más interesantes.
El nome del faraón Akenatón llegó al tronu col mesmu nome de nacencia que'l so padre: Imn htp, trescritu Amen-Hotep, que nel antiguu idioma exipciu significa «Amón ta satisfechu» o fáigase la voluntá de Amón» (el nome completu ye Nefer-Jeperu-Ra Amen-Hotep, esto ye, Formoses son les manifestaciones de Ra, Amón ta satisfechu). De resultes de la so reforma relixosa, tres cuatros o cinco años de reináu, camudó'l nome de Amenhotep pol de Akenatón (3ḫt itn), esto ye, «preséu a Atón» o «prestosu a Atón».J. Valiente Molla, Diccionariu de relixones comparaes, páx. 104.
El sacerdote ya historiador exipciu Manetón denominar Horus y, darréu, otros historiadores tamién-y asignaron el nome de Amenhotep IV o Amenofis IV.Amenofis ye'l nome helenizado que se-y da nos epítomes de Manetón a Amenhotep I y Amenhotep III, que por simplicidá y error asignar a esti faraón, anque nengún exipciu o griegu denominar asina.Nome del faraón según los epítomes de Manetón: Horus (Flaviu Xosefu, Contra Apión) Horus (Flaviu Xosefu, de Teófilu) Horus (Sestu Xunetu Africanu, versión de Jorge Sincelo) Horus (Eusebio de Cesarea, versión de Sincelo) Horus (Eusebio de Cesárea, versión armenia) Tamién ye conocíu como Akhenatón, Ecnatón y Ijnatón.Otres grafíes del so nome son: Aamakhaf, Achantaji, Achnaton, Akhnaton, Amenhotp, Amenhotpe, Amenophis, Anjenmaat, Ankhenmaat, Imenhotep, Khanakhtqaishuti, Naapkharriya, Naapkhurariya, Naapkhururia, Neferkheperure, Niipkhuurririya, Uaenre, Waenre. La trescripción de los xeroglíficos del so primer nome de Tronu y de nacencia ye Nefer-Jeperu-Ra Amen-Hotep.
Familia thumb|Amenhotep III y Tiy cola princesa Henuttaneb.
Proxenitores Akenatón foi fíu d'Amenhotep III y de la reina Tiy, la Gran Esposa Real. De la familia d'ésta túvose conocencia cuando s'afayó cuasi intacta la tumba de los sos padres, los nobles Yuya y Tuyu, orixinarios de la ciudá d'Ajmin.Cf. Cyril Aldred, Akhenaten, King of Egypt, páxs. 145, 220, 221 y 222. Dichu descubrimientu foi consideráu nel so momentu como'l más pervalible en términos arqueolóxicos pal ámbitu de la historia del Antiguu Exiptu y solo sería superáu col tiempu pol afayu de la tumba de Tutankamón. Tres la muerte del faraón Amenhotep III, la reina viuda Tiy foi testigu del ascensu al tronu del so fíu Akenatón y de les sos consecuencies: el procesu de sustitución del antiguu orde establecíu alredor del cultu de Amón y la posterior fundación de la nueva capital del reinu, la ciudá de Ajetatón. Los historiadores cunten qu'Akenatón construyó en dicha ciudá un palaciu pa residencia de la so madre, onde pasaría los sos últimos díes hasta llegar a la so muerte. Foi soterrada tamién ellí, na tumba TA28, pero al despoblarse la ciudá –probablemente mientres el reináu del so supuestu nietu Tutankamón–, ordenóse'l treslláu de los sos restos a la necrópolis de Tebas, onde fueron topaos darréu na tumba KV55 del Valle de los Reis.
Hermanos Akenatón tuvo un hermanu mayor, cinco hermanes (Sitamón, Henuttaneb, Isis, Nebetta y Baketatón) y dellos medios hermanos, fíos de les esposes secundaries del rei. El so hermanu Tutmose, que yera'l príncipe primoxénitu o Príncipe de la Corona,Cf. Dodson, op. cit., páx. 88. exercía, según paecen indicar los afayos arqueolóxicos rellacionaos con él, diversos cargos oficiales, como por casu la función de sumu sacerdote de Ptah, en Menfis, un puestu de normal asignáu al socesor real.Cf. Aldred, op. cit., páx. 259. Tutmose finó enantes d'heredar el tronu. Nun s'atopen rastros nin imáxenes d'él mientres el festival Heb Sei del so padre celebráu nel añu 30 de reináu; razón pola cual munchos historiadores afirmen que'l so decesu asocedió cercanu a esa fecha del reináu de Amenhotep III.Cf. Cyril Aldred, op. cit., páx. 259.
Matrimonios
thumb|upright|Nefertiti. Neues Museum. El cargu de Gran Esposa Real (Ta hemet nesu) foi exercíu por Nefertiti, a quien históricamente se Le axudicó una gran guapura física y unes grandes dotes como gobernante. Con ella, la figura de la Gran Esposa Real algamó cotes nunca vistes, como lo demuestra'l fechu de qu'haya rexistros colos nomes de Akenatón y Nefertiti en cartuchos reales, daqué inusual n'otros reinaos. Una teoría sostién qu'aportó a correxente xunto al so home, col nome de Neferneferuatón.Inclusive, nuna teoría refugada anguaño, llegar a creer qu'a la muerte del so home convertir en Reina-Faraón mientres un curtiu periodu, col nome de Semenejkara; cf. Nefertiti yera fía d'Ai y de la so primer esposa, que s'envalora que finó prematuramente cuando la neña entá yera pequeña.Cf. Cyril Aldred, op. cit., páx. 223. Ai yera un noble bien enraigonáu na corte, y bien influyente nos años finales de la dinastía. Con posterioridá, Ai volvió casase nuevamente y tuvo otra fía: Mutnedymet. Esta media hermana de Nefertiti aportó a consorte del faraón Horemheb (que nun pertenecía al llinaxe de la Dinastía XVIII), quien la casó pa llexitimar el so ascensu al tronu, anque de manera pocu ortodoxa, una y bones lo habitual fuera'l so matrimoniu con una princesa de la familia del rei Akenatón y non de Nefertiti.Cyril Aldred, op. cit., páx. 223 y 224.
Nefertiti acompañó al faraón en toles obres qu'entamó. Puede ver non yá nes inscripciones conmemorativas relixoses alredor del nuevu dios Atón, sinón tamién n'otres ceremonies, como receiciones d'embaxadores estranxeros y funerales; inclusive, apaez la so imaxe grabada nos cercos fundacionales de la nueva capital: Ajetatón. Como nun pudo apurrir herederos homes, les sos fíes tuvieron que casase colos pretendientes masculinos al tronu, pa da-yos llexitimidá, tanto si yeren de sangre real (como yera bien probablemente Tutankamón) o pixinos cortesanos (Ai). El decesu de Nefertiti asocedió, probablemente, primero que el del so maríu, lo qu'implicó qu'Akenatón escoyera a una de les sos fíes pa ocupar el puestu de Gran Esposa Real a efeutos de poder oficiar los rituales que demandaba la presencia femenina real.Mientres l'exiptólogu Nicholas Reeves (cf. Rita Y. Freed y otros, Pharaohs of the Sun - Akhenaten-Nefertiti-Tutankhamen, páxs. 88 y 89) espón la mutación de Nefertiti como faraona y esplicar pol so cambéu de nomen nos cartuchos, otru exiptólogu, Cyril Aldred, conclúi que bien probablemente Nefertiti morrió alredor del añu 14 del reináu de Akenatón.
Tamién destacó la figura de Kiya, mentada como «L'amada esposa», esposa secundaria de Akenatón. Pensábase que Kiya, probablemente, cobrara relevancia por poder dotar d'un fíu home al rei, el príncipe Tut-anj-Atón, el futuru Tut-anj-Amón, pero analís d'ADN demostraron que'l rapazu yera fíu del rei y una de les sos hermanes.
Como yera costume nos reis de la dinastía XVIII, Akenatón heredó del so padre Amenhotep III l'harén real» (Casa Jeneret), qu'incluyía a la princesa mitannia Taduhepa, frutu d'un tratáu diplomáticu que lu había unviáu pa fortalecer entá más les rellaciones ente Exiptu y Mitanni mientres el reináu del so padre Amenhotep III, col fin de poder caltener el statu quo internacional.
Descendencia thumb|Anjenatón, Nefertiti y les sos fíes. Fíes nacíes de Nefertiti (los años de nacencia cúntense a partir del empiezu del reináu de Akenatón): Meritatón: mientres l'añu 1 ó 2. Foi gran esposa real de Akenatón y de Semenejkara. Meketatón: mientres l'añu 2 ó 3. Morrió nel añu 14. Anjesenpaatón: mientres l'añu 4 ó 5. Foi gran esposa real de Akenatón y de Tutankamón Neferneferuatón-Tasherit: mientres l'añu 7 o 8. Morrió ente l'añu 14 y el 17. Neferneferura: ente l'añu 8 y 10. Morrió ente'l 12 y el 17. Setepenra: ente l'añu 10 y 12. Morrió ente l'añu 12 y el 17.
Fíes nacíes de Meritatón: Meritatón-Tasherit: ente l'añu 14 y 17. Morrió neses feches.
Fíes nacíes de Anjesenpaatón: Anjesenpaatón-Tasherit: ente l'añu 14 y 17. Morrió neses feches.
Fíos nacíos de Kiya: Kiya-Tasherit
Fíos nacíos d'una hermana ensin identificar:Artículu del Dr. Zahi Hawass na Revista National Geographic de setiembre de 2010 Tut-anj-Amón (Tutankamón): posterior faraón d'Exiptu.
Reináu
Contestu históricu La Dinastía XVIII vivió un periodu históricu d'escepcional importancia n'Exiptu. Lliberáu del xugu de los gobernantes hicsos, la tierra de los faraones convertir nuna potencia militar al apoderar los territorios redoma: pel sur, a la vecina Nubia, abondosa en mines d'oru y puerta d'accesu fluvial al África negra, coles sos riqueces en forma de marfil, pieles y maderes; y, pel norte, a Siria y Canaán, con Gaza y Fenicia, onde Exiptu se podía suministrar de teles, maderes y diversos minerales.Cf. Jacobus van Dijk, op.cit., páxs. 282 y 273.
De resultes, Kemet (Exiptu) convertir nun país por demás opulento y los faraones entornar en promover grandes construcciones y enguapecer el país. Munchos estudiosos envaloren que mientres el reináu d'Amenhotep III, padre de Akenatón, Exiptu algamó la so mayor cota en términos económicos.La encuesta del añu 2008 de Forbes alluga a Amenhotep III nel puestu númberu 12 de la llista de los 200 personaxes más ricos de tolos tiempos. Akenatón heredó, pos, un estáu en bien bona posición financiera y económica, que'l faraón utilizó pa los sos fines políticos.
thumb|Estauínes policromadas coles imáxenes de Nefertiti y Akenatón, escontra'l novenu añu de reináu. Muséu del Louvre, Y15593.
Correxencia Akenatón nun figura como socesor en nengún documentu nin monumentu de la dómina, lo que sofita la teoría de la prematura muerte del príncipe herederu Tutmose; nesti sentíu, los exiptólogos afirmen que'l nuevu príncipe Amenhotep (Akenatón) foi xubíu a correxente nos últimos años de reináu del so padre. Créese que la so residencia taba na ciudá de Tebas, llugar onde nos sos primeros años contribuyó a la construcción de diversos templos.Cf. Akhenaten, King of Egypt, Thames & Hudson, cuantimás el capítulu 16, La cuestión de la Correxencia.