Powstanie EC1 Łódź – Miasto Kultury było elementem strategii przekształcenia obszaru dawnej elektrociepłowni EC1 przy ul. Targowej w Łodzi i otaczających ją terenów poprzemysłowych w nowe funkcjonalne centrum miasta. Koncepcja ta została włączona do programu Nowego Centrum Łodzi, zakładającego połączenie rewitalizacji dziedzictwa przemysłowego z rozwojem przestrzeni kulturalnych i edukacyjnych. W dokumentach programowych miasta podkreślano, że EC1 ma stać się instytucją o charakterze interdyscyplinarnym, łączącą naukę, kulturę audiowizualną i edukację.
Instytucja została formalnie powołana do działania w 2008 roku na podstawie uchwały nr XXX/588/08 Rady Miejskiej w Łodzi z 9 kwietnia 2008 roku; jej program rozwijał się stopniowo wraz z realizacją kolejnych etapów inwestycji i doprecyzowywaniem funkcji poszczególnych części kompleksu. Początkowo działalność EC1 koncentrowała się na koordynacji projektu inwestycyjnego oraz przygotowaniu koncepcji programowej dla planowanych centrów tematycznych. Z czasem ukształtował się model instytucji parasolowej, skupiającej pod wspólnym zarządem wyspecjalizowane jednostki, takie jak Centrum Nauki i Techniki EC1, Planetarium, Narodowe Centrum Kultury Filmowej, Centrum Komiksu i Narracji Interaktywnej EC1 oraz Łódź Film Commission.