Denar (łac. dēnārǐŭs, l.mn. denarii, stgr. δηνάριον) – dawna moneta srebrna, pierwszy raz wybita w Rzymie około 215–211 roku p.n.e.Według poglądu Andrzeja Kunisza (Vademecum..., t. I, s. 271), najpóźniej zaś w 211 p.n.e. – jak zresztą obecnie przyjmuje się najczęściej. Dokładniejsze datowanie wciąż sporne; np. u Helmuta Kahnta – ok. 213 r. p.n.e. (Das grosse Münzlexikon von A bis Z, Regenstauf 2005, s. 88). Nazwa pochodzi z łac. deni („po dziesięć”), gdyż wówczas miała wartość dziesięciu brązowych asów.
W okresie republiki thumb|Typowy denar z czasów Republiki z awersowym przedstawieniem głowy bogini Romy i konnych Dioskurów na rewersie Denar jako monetę obiegową zaczęto bić w okresie II wojny punickiej (218–201 p.n.e.). Pierwotnie jego normatywna waga wynosiła 4,55 g, tj. 1/72 rzymskiej libry, czyli funta. Pierwsze denary miały na awersie głowę bogini Romy i znak wartości X, tj. 10 asów, zaś na rewersie konne postacie Dioskurów (Kastora i Polluksa) oraz napis „ROMA”. Za bezpośredni poprzednik denara uważany jest kwadrygat z pokrewnymi wyobrażeniami symbolicznymi awersu i rewersu. Natomiast bigat był jedynie rodzajem republikańskiej monety denarowej z charakterystycznym przedstawieniem rewersowym.