Rys historyczny Thorndike i prawo efektu Warunkowanie instrumentalne, nazywane też warunkowaniem sprawczym, pierwotnie było badane przez Edwarda L.Thorndike (1874–1949), który obserwował zachowanie kotów starających się wydostać ze sporządzanych przez niego skrzynek problemowych. Początkowo koty po raz pierwszy umieszczone w skrzynce problemowej potrzebowały dużo czasu na to, żeby z nich się wydostać. Później, gromadząc doświadczenie, nieadaptacyjne zachowania kotów nieprowadzące do satysfakcjonującego rezultatu były przejawiane coraz rzadziej, a częstość zachowań skutkujących pożądanym wynikiem zwiększała się i zwierzę potrzebowało coraz mniej czasu, żeby odnaleźć rozwiązanie. W prawie efektu Thorndike założył, że reakcja wzmocniona osiągnięciem pożądanych skutków podnosi prawdopodobieństwo ponownego wystąpienia tej reakcji w przyszłości, lecz zachowania prowadzące do niepożądanych konsekwencji zmniejszają prawdopodobieństwo pojawienie się takich zachowań w przyszłości. Precyzując, niektóre skutki wzmacniają reakcje, a niektóre je hamują/wygaszają.