Równocześnie w kraju trwa brutalna rywalizacja o władzę między stronnictwami magnackimi: po jednej stronie "Familia" Czartoryskich, po przeciwnej stronnictwo litewskich Radziwiłłów i ich sojuszników, którym przewodzi książę Karol Radziwiłł „Panie Kochanku”. Ich walka o skład Trybunału Litewskiego prowadzi niemal do wojny domowej„Historia fundowania tego trybunału rozrosła się pod piórem pisarza do wymiarów symbolicznego wręcz zdarzenia dla obrazu niedoli kraju pod rządami klik magnackich, dla ukazania zaniku władzy państwowej i anarchicznej działalności możnych rodów” (Wincenty Danek: Powieści historyczne J.I. Kraszewskiego. Warszawa: 1966, s. 83). W konstrukcji powieści stanowi ona zresztą nie tylko jeden z wątków fabularnych, ale i znacznie ożywia całość poprzez ukazanie konfliktu groźnego dla porządku publicznego (tamże, s. 171).. Obie strony cechuje egoizm, pycha oraz partykularyzm z dbałością o własny interes przy równoczesnej obojętności na losy ogółu i kraju. Państwo polsko-litewskie chyli się stopniowo ku upadkowi, a jego aparat praktycznie już nie funkcjonuje.