utworzone zostało na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 maja 1950 r. (), które podpisał ówczesny premier Józef Cyrankiewicz. To samo rozporządzenie Rady Ministrów uznało TWP za stowarzyszenie wyższej użyteczności. Statut, jako stowarzyszeniu wyższej użyteczności, został nadany TWP drogą rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 1959 r. ().
Towarzystwo Wiedzy Powszechnej organizowało i prowadziło m.in. uniwersytety powszechne. Pierwszy Uniwersytet Powszechny TWP powstał w 1956 roku (jeszcze przed II Zjazdem Krajowym) w Bydgoszczy. Był to uniwersytet dla rodziców, założony z inicjatywy profesora Kazimierza Sośnickiego. Pod koniec lat pięćdziesiątych działało w kraju około 800 Uniwersytetów Powszechnych, głównie w środowisku wiejskim. Były to uniwersytety o charakterze ogólnym, realizujące cykle zajęć z różnych dziedzin wiedzy, wybieranych dość dowolnie przez słuchaczy i kierowników placówek.
W wyniku zmian w Polsce w latach 90. XX wieku, nastąpiło całkowite usamodzielnienie się stowarzyszeń od struktur państwowych. Zaowocowało to sformułowaniem nowych celów i form pracy.