Medal nadawany jest przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych na wniosek Komendanta Głównego Straży Granicznej. Osoba wyróżniona otrzymuje odznakę Medalu i legitymację potwierdzającą jego nadanie. Medal tego samego stopnia może być nadany tej samej osobie tylko raz, a osobie raz wyróżnionej nie nadaje się dalszych Medali w stopniu niższym od posiadanego. Może być nadany również pośmiertnie.
Opis odznaki Odznaką Medalu za Zasługi dla Straży Granicznej jest okrągły medal o średnicy 35 mm, na awersie obramowany wieńcem z liści laurowych i dębowych. W środku medalu na awersie umieszczony jest czteroramienny krzyż maltański zakończony na rogach ramion kulkami, które znajdują się poza obrębem medalu. Ramiona krzyża pokryte są zieloną emalią. W środku krzyża znajduje się wizerunek orła według wzoru godła RP. Wizerunek orła osadzony jest na tle słupa granicznego, którego pasy są emaliowane w kolorze białym i czerwonym, a kontury w kolorze szarym. Na rewersie medalu znajduje się wypukły kontur przedstawiający zarys granic Polski, z umieszczonym wewnątrz napisem: ZA ZASŁUGI DLA STRAŻY GRANICZNEJ.