Niekiedy walka ta przybierała zbrojną postać, np. w Le Mans (1069), Cambrai (1076), Laon (1111), innym razem mieszczanie wykupywali od feudałów karty komunalne, jak np. w Saint-Omer. Karta były podstawą ustroju autonomicznego i zapewniała miastu: swobodę polityczną; prawo wyboru władz miejskich; własne ustawodawstwo i sądownictwo; prawo nakładania podatków na mieszkańców miasta; prawo utrzymywania sił zbrojnych.
Na przełomie XII i XIII w., gdy władcy francuscy zwalczali dążenia decentralizacyjne feudałów, starania miast o autonomię cieszyły się poparciem monarchów. Sytuacja uległa zmianie wraz ze zdobyciem przez władzę królewską przewagi nad feudałami w połowie XIII w. Królowie dążyli odtąd do ograniczenia swobód miejskich. Z początkiem XIV w., w miarę jak władcy umacniali władzę centralną, ingerencja panujących w wewnętrzne sprawy miast nasiliła się. Nie wszędzie była ona przy tym jednakowa. W związku z tym, w zależności od zakresu istniejących swobód, na obszarze Francji można było wyróżnić 3 rodzaje miast: komunalne, położone na północy, miasta o bardzo dużej autonomii. Naczelnym organem było ogólne zebranie obywateli. Należało do niego ustawodawstwo i wybór władz miejskich. Władzę administracyjną i sądową pełniła ława (24 – 100 ławników) z merem na czele.