Sobór laterański IV w 1215 przeforsował prawo wszystkich katedr do wybierania swoich biskupów. Filip Burgundzki, 57. biskup Utrechtu (1517–1524), za pośrednictwem więzów rodzinnych z cesarzem rzymskim, Karolem V, mógł liczyć na liczne ustępstwa od papieża Leona X, który dał mu i jego następcom szeroką autonomię. Był to początek coraz większej niezależności diecezji utrechckiej.
Geneza Ruch starokatolicki rozwinął się na bazie ruchów narodowo-kościelnych przejawiających swoją aktywność już od XV wieku. Początkowo starokatolicyzm miał charakter prawno-kościelny i miał być bezpośrednią kontynuacją nowotestamentowego ustroju gminnego, przedstawionego przede wszystkim w Dziejach Apostolskich oraz w Listach Pasterskich, a umocnił się on powszechnie pod koniec II wieku – najpierw na Wschodzie, a następnie na Zachodzie.
Zwolennicy nowotestamentowego ustroju gmin chrześcijańskich począwszy od średniowiecza aż do czasów najnowszych, przeciwstawiali się kurialnemu papizmowi, osiągającemu swój szczyt w XIV wieku.