W stosunku do stanu czuwania badacze wskazują na takie różnice, jak: obniżenie zdolności planowania, nierozdzielność uwagi, możliwość przywoływania wspomnień wzrokowych, wzrost zdolności do wytwarzania wyobrażeń, ograniczoną zdolność do prawidłowej oceny realności, zwiększoną sugestywność, skłonność do zachowań zgodnych z przyjętą rolą oraz występowanie amnezji dotyczącej przebiegu stanu hipnozy.
Hipnoza znajduje zastosowanie w psychologii klinicznej i psychiatrii, stanowiąc jedną z metod diagnozowania i leczenia zaburzeń nerwicowych, zaburzeń lękowych, a także środek wykorzystywany przy redukcji bólu oraz w terapii niektórych uzależnień.
Historia badań thumb|400px|Jean-Martin Charcot przeprowadzający pokaz hipnozy na pacjentce cierpiącej na histerię podtrzymywanej przez Józefa Babińskiego, leczonej w Szpitalu Salpêtrière – obraz „Une leçon clinique à la Salpêtrière”, autor: Pierre Aristide André Brouillet, 1887 Zjawisko hipnozy stało się przedmiotem zainteresowania zachodniej nauki na przełomie XVIII i XIX wieku za sprawą niemieckiego lekarza Franza Antona Mesmera. Stworzył on teorię „magnetyzmu zwierzęcego” (tzw. mesmeryzm), zakładającą istnienie uniwersalnego fluidu. Według koncepcji Mesmera, fluid ten miał stanowić formę oddziaływania między ludźmi i zwierzętami, a terapeuta mógł nim manipulować w celach leczniczych.