W ramach tak rozumianego realizmu ważne osiągnięcia należały do XVIII- i XIX-wiecznej literatury angielskiej (m.in. Charles Dickens) i XIX-wiecznej literatury francuskiej (m.in. Honoré de Balzac). Ponadto pod koniec XIX wieku kategoria „realizmu” przyjęła, oprócz wartości opisowej, również funkcję wartościującą – według krytyki pozytywistycznej i marksistowskiej literacki utwór „realistyczny” był w zawsze bardziej wartościowy niż „nierealistyczny”, ponieważ pozwalał pełnić funkcje edukacyjne i uświadamiające.
W XX wieku, wraz ze skomplikowaniem się pojęcia rzeczywistości, termin „realizm” stał się terminem wieloznacznym, różnorodnie definiowanym według różnych teoretyków. Zofia Mitosek włącza do niego m.in. kontynuatorów XIX-wiecznego realizmu, wskazując na takie cechy jak: ujmowanie rzeczywistości w ramach logiki przyczynowo-skutkowej, wybieranie takich form literackich, w których opowiadanie przeważa nad opisem, występowanie trzecioosobowego narratora wszystkowiedzącego oraz obecność języka potocznego. Badaczka wskazuje ponadto, że realizm może być rozumiany i stosowany nie w znaczeniu pewnej metody twórczej, ale jako uniwersalna kategoria opisowa, która może być „narzucana” pewnym utworom, niezależnie od stosowanych przez ich autorów technik artystycznych.