Aleksander III (, właśc. Rolando Bandinelli; ur. ok. 1100 w Sienie, zm. 30 sierpnia 1181 w Civita Castellana) – papież od 7 września 1159 do 30 sierpnia 1181.
Życiorys Wczesne życie Roland urodził się na początku XII wieku w Sienie. Współczesny jemu biograf Boso nie podał żadnych informacji o jego rodzinie oprócz tego, że ojciec miał na imię Ranucci. Kroniki sieneńskie począwszy od XIV wieku identyfikują go jako przedstawiciela rodu Bandinelli, co jest na ogół akceptowane przez historyków, choć nie brak głosów sceptycznych. Studiował prawo na uniwersytecie w Bolonii. W latach ok. 1140–47 był kanonikiem w Pizie, a następnie prawdopodobnie profesorem uniwersytetu bolońskiego. Przez długi czas utożsamiano go z autorem słynnego dzieła prawniczego Summa magistri Rolandi, co jednak okazało się błędne.
We wrześniu 1150 papież Eugeniusz III mianował go kardynałem diakonem Santi Cosma e Damiano, a w marcu 1151 kardynałem prezbiterem San Marco. 4 maja 1153 został kanclerzem Świętego Kościoła Rzymskiego. Jako bliski współpracownik papieża Hadriana IV stał na czele kardynałów opowiadających się za sojuszem z królem Sycylii, a sprzeciwiających się cesarzowi Fryderykowi I. W 1156 był jednym z negocjatorów sojuszu papiestwa z królem Sycylii.