W języku łacińskim nazwą miasta jest Vangrowiecz lub Wangrowiecz„Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski”, tom III, Poznań 1879, nr 1796.; w języku niemieckim Wongrowitz, Wanggrawitz, w latach 1942–1945 pod nazwą Eichenbrück.
Historia lewo|mały|Wągrowiec na litografii Napoleona Ordy (1880)
Miasto Wągrowiec zostało założone przez cystersów z klasztoru w Łeknie na terenie włości łęgowskich nabytych przez nich w 1319 r."Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski", t. II, Poznań 1878, nr 1007, 1008, 1010. Wprawdzie początkowo cystersi podjęli próbę założenia miasta w Tarnowie Pałuckim (dokument lokacyjny – 1370 r.), jednak ostatecznie inicjatywa lokacyjna została zrealizowana w Wągrowcu. Pierwsza wzmianka o funkcjonującym już mieście została odnotowana 22 grudnia 1381, więc lokacja musiała nastąpić przed tą datą„Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski”, tom III, Poznań 1879, nr 1796.. W kolejnych latach młode miasto pomyślnie się rozwijało, o czym świadczy nadanie przez króla Władysława Jagiełłę w 1393 r. prawa do organizowania cotygodniowych targów i dorocznych jarmarków"Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski", t. IV, Poznań 1881, nr 2073.. Przywilej ten sprzyjał rozwojowi handlu i rzemiosła oraz umacniał znaczenie ośrodka w regionie. Ponadto ok. 1396 r. cystersi z klasztoru w Łeknie rozpoczęli proces translokacji siedziby opactwa do Wągrowca.