16 lutego 1870 w Petersburgu miała miejsce premiera Halki, na której obecny był Moniuszko.
W 1871 ukazał się Pamiętnik do nauki harmonii. 2 lutego 1872 Teatr Wielki wystawił ostatnie już dzieło operowe Moniuszki – BeatęMarek Żukow-Karczewski, Moniuszko w Krakowie, „Echo Krakowa”, 28,29,30 IV – 1 V 1989, nr 84 (12893)..
Zmarł na atak serca w 1872, zmęczony pracą, stałymi trudnościami materialnymi i niepochlebnymi recenzjami ostatnich dzieł. Pogrzeb artysty, w którym mogło uczestniczyć nawet 60 do 100 tysięcy osób, stał się manifestacją narodową. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. W 1908 roku Warszawskie Towarzystwo Muzyczne ufundowało „tuż za kościołem cmentarnym pod wezwaniem św. Karola Boromeusza” nowy grobowiec. 29 października przeniesiono do niego trumny ze zwłokami Stanisława i Aleksandry MoniuszkówNowy grób Moniuszki w Warszawie. Nowości Illustrowane 1908 nr 45 s. 4.Na Powązkach Kurier Warszawski 1908 nr 300 z 29 października s. 6. (kwatera 9-3-8).
Większość pamiątek po kompozytorze przechowuje Warszawskie Towarzystwo Muzyczne im.