Szańce jabłonkowskie – zespół fortyfikacji i umocnień polowych, wznoszonych systematycznie od połowy XVI w. do połowy XVIII w. wzdłuż ówczesnej granicy śląsko-węgierskiej w rejonie Przełęczy Jabłonkowskiej w celu obrony przed zagrożeniem tureckim.
Tło historyczne Po bitwie pod Mohaczem w 1526 r., w której zginął król Czech i Węgier Ludwik II Jagiellończyk, realnym stało się zagrożenie południowej granicy Księstwa Cieszyńskiego ze strony Turcji lub sprzymierzonych z nią węgierskich książąt Siedmiogrodu. Toteż w 1541 r. Stany Śląskie we Wrocławiu poleciły wzmocnić lub odbudować przygraniczne twierdze (m.in. Bielsko, Cieszyn i Jabłonków), zaopatrzyć je w prowiant i amunicję, a leśne ścieżki i przejścia w górach zabarykadować zwalonymi drzewami. Obronie granicy sprzyjał fakt, że w tym czasie ze Śląska na Węgry prowadziła tylko jedna droga jezdna – właśnie przez Przełęcz Jabłonkowską. Powyżej Jabłonkowa, gdzieś na terenie dzisiejszych Mostów, wybudowano przy niej niewielką drewnianą strażnicę i wydzielono kontyngent wojska (44 jezdnych i tyleż samo piechoty) operujący w dolinie Olzy.