Teoria modernizacji stara się opisać sposób w jaki społeczeństwa dochodzą do stadium społeczeństwa nowoczesnego. Celem teorii modernizacji było wskazanie działań, które powinny podjąć społeczeństwa zacofane (np. kraje Trzeciego Świata), aby stać się nowoczesne. Teoria modernizacji została poddana krytyce ze strony teorii dependencji zgodnie z którą nowoczesne i bogate społeczeństwa utrzymują w zacofaniu kraje biedniejsze. Kraje te nie mogą więc w prosty sposób się unowocześnić, bez zerwania związków z krajami bogatymi. Teoria modernizacji jest również krytykowana ze strony teorii systemów światów, zgodnie z którą współczesny świat stanowi jeden kapitalistyczny system-świat, w którym centrum trwale uzależnia i wykorzystuje peryferie.
Teorie rozwoju cyklicznego Teorie cyklicznej zmiany społecznej wskazują, że rozwój społeczny nie ma charakteru otwartego, lecz cykliczny, a społeczeństwa przechodzą przez powtarzające się, podobne stadia rozwojowe. Do tego typu teorii należy np. teoria Pitirima Sorokina, a także niektóre teorie cywilizacji, np. Arnolda Toynbeego.
Marksistowska teoria rozwoju