W 1951 r. Lacan rozpoczął trwające 29 lat nauczanie pod hasłem powrotu do Freuda: prowadził prywatnie seminarium poświęcone przypadkowi Dory. W późniejszych latach prowadził seminaria na temat Człowieka od wilków (1951–1952) oraz Człowieka od szczurów (1952–1953). W 1953 nastąpił kryzys w SPP (Société psychanalitique de Paris). 16 czerwca Lacan wraz z Danielem Lagache, Françoise Dolto, Juliette Favez-Boutonniez i Blanche Reverchon-Jouve założyli konkurencyjne Société Française de Psychanalyse (SFP). Na kongresie w Rzymie Lacan wygłosił referat Funkcja i pole mówienia i mowy w psychoanalizie, znany również jako Raport rzymski, dziś uważany za manifest nowego kierunku psychoanalizy. W tekście tym Lacan dokonał gruntownej krytyki wielu podstawowych zasad, na których wspierał się gmach współczesnej mu psychoanalizy. Kwestionował nie tylko elementy teorii analitycznej, ale również proponował uchylenie odwiecznych zasad techniki psychoanalitycznej. W konsekwencji doszło do podziału społeczności francuskich psychoanalityków i utworzenia nowej szkoły. W tym samym roku zawarł kolejny związek małżeński – poślubił Sylvię Bataille.