Istnienie więzienia w wieży potwierdza zapis z inwentarza zamku lubelskiego z 1564 roku, jak też informacja z "Diariusza sejmu 1569 roku lubelskiego". Donżon był więzieniem do początku wieku XIX.
W czasie okupacji hitlerowskiej (1939–1944) mieścił się tam jeden z najcięższych oddziałów więzienia, określany jako "baszta I, II, III". Podobnie było w latach 1944–1954, kiedy było tam więzienie komunistyczne. Po likwidacji więzienia władze komunistyczne postanowiły przekazać gmachy zamkowe na cele kultury.
Architektura Lubelski donżon stylistycznie jest niejednorodny, ponieważ na trzeciej kondygnacji w murach umieszczono zarówno biforium mogące być wiązane ze stylem romańskim, ale także dwa gotyckie maswerki. Przy tym element romański byłby jedynym na Lubelszczyźnie detalem architektonicznym w tym stylu. We wnętrzu kamiennej i ceglanej części muru wieży biegnie sklepiona, spiralna klatka schodowa w której schody prowadzą od najniższej piwnicznej kondygnacji aż do samej góry.
Wieża posiada trzy kondygnacje naziemne (do XVIII wieku cztery) i kondygnację piwniczną. Przypuszcza się, że wieńczyły ją drewniane hurdycje lub krenelaż. Domniemanie, że wysokość donżonu była niegdyś inna, potwierdzają widoczne ślady reperacji murów.