Są to kwiaty rurkowate są obupłciowe, niewielkie i brunatne. Kwiaty wsparte są łopatkowatymi plewinkami z ostrym kończykiem. U odmian ozdobnych występują także kwiaty w innych kolorach. Owoce Niełupki na przekroju trapezoidalne, wydłużone, białawo i ciemnopopielato paskowane. U roślin dziko rosnących osiągają do 4–5 mm długości, u odmian uprawnych do ok. . Puch kielichowy zredukowany i szybko odpadający. Składa się z dwóch lancetowatych łusek do 3,5 mm długości i kilku tępych łusek o długości do 1 mm.
Biologia i ekologia Roślina jednoroczna. Kwitnie od lipca do października, przedprątne kwiaty zapylane są przez błonkówki. W ciągu dnia koszyczek słonecznika zwrócony jest zawsze w stronę słońca i stąd pochodzi nazwa rodzajowa. Owoce słonecznika zawierają do 38% oleju.
Heliotropizm Wbrew powszechnemu przekonaniu, słoneczniki nie zawsze są skierowane w stronę Słońca. W rzeczywistości heliotropizm występuje we wcześniejszej fazie rozwoju, przed rozwinięciem się koszyczków kwiatowych.