Regulamin powstałej wówczas gwardii określał jej zadania: głównym zadaniem Gwardii Palatyńskiej jest służba Świętej Osobie Jego Świętobliwości (...). Pełnić ją będzie w czasie uroczystości i w kaplicach papieskich, tak jak to do tej pory czyniła Guardia Civica Scelta, która zostaje rozwiązana. Oddziały miały podlegać jednemu z kardynałów, który mianował jej komendanta. Miała się składać z dowództwa i dwóch kompanii, po 80 żołnierzy w każdej. Rekrutowano mężczyzn w wieku od 20 do 30 lat.
Służba aktywna Gwardia Palatyńska rozpoczęła oficjalnie służbę 1 stycznia 1851. W roku 1859 Pius IX zadowolony ze swojej gwardii zmienił jej nazwę na Honorowa Gwardia Palatyńska. Utworzona została orkiestra wojskowa, żołnierze otrzymali biało-żółty sztandar z herbem papieskim i drzewcem zakończonym figurką archanioła Michała.
Po roku 1860 Państwo Kościelne weszło w ostatnią fazę swojego istnienia. Na Półwyspie Apenińskim coraz żywsze były ruchy zjednoczeniowe. Gwardia Palatyńska wypełniała rozkazy papieskie, coraz częściej eskortując dostawy żywności i uzbrojenia.
W 1867 formacja brała udział w działaniach zbrojnych przeciwko oddziałom Garibaldiego, pomagając w ich demilitaryzacji w Mentanie.