Postrzegani byli też jako bardziej od nich postępowi, o otwartych liberalnych poglądach różniąc się zdecydowanie od pozostałych przedstawicieli rodziny Romanowów. mały|341x341px|Wielki Książę jako dziecko Synowie Wielkiego Księcia Michała Mikołajewicza odebrali nauki od prywatnych korepetytorów, a Mikołaj, uzdolniony i chłonny uczeń, wchłaniał z pasją przekazywaną wiedzę. Już od wczesnych lat Mikołaj interesował się sztuką, literaturą, architekturą i naukami ścisłymi. Jak to jednak było w zwyczaju w przypadku wszystkich męskich potomków rodziny, oczekiwano raczej że odda się karierze wojskowej. W Tyflisie, w roku 1877, Mikołaj dowodził batalionem Strzelców (Łuczników) Kaukaskich i walczył wraz z nimi na wojnie turecko-rosyjskiej w latach 1877–1878. Doświadczenia tej wojny były dla niego źródłem traumatycznych przeżyć i do końca życia uczyniły z niego pacyfistę. Kiedy ojciec został powołany w 1882 na Przewodniczącego Rady Cesarstwa, cała rodzina powróciła do Petersburga. Mikołaj został przydzielony do Brygady Kawalerii JM Cesarzowej Marii Fiodorowny.