W 1897 działacze Ligi Narodowej utworzyli Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne, które działało na terenie wszystkich zaborów, początkowo jako tajna organizacja, później jako jawnie działająca partia polityczna. Po wprowadzeniu samorządów chłopskich, w wyniku przeprowadzonej przez Narodową Demokrację od stycznia do marca 1905 roku akcji składania wniosków o wprowadzenie języka polskiego do gmin, władze rosyjskie zmuszone zostały w czerwcu 1905 roku do dopuszczenia języka polskiego jako urzędowego na równi z językiem rosyjskim na szczeblu gminnym w Królestwie Kongresowym. W zaborze rosyjskim Stronnictwo wzięło udział w wyborach do Dumy, posłowie SND, m.in. Roman Dmowski i Władysław Grabski utworzyli w niej Koło Polskie. Zgodnie z programem Narodowi Demokraci zwalczali zaciekle lewicę, zarówno rewolucyjną SDKPiL jak niepodległościową PPS Piłsudskiego.
Endecja potępiła rewolucję w 1905 roku, łódzka „Gazeta Polska” nawoływała do zdławienia socjalistycznej anarchii, liczba morderstw politycznych osiągnęła 40-50 w ciągu tygodnia. W okresie tym przeciwnicy Dmowskiego uważali, że zawarł on tajne porozumienie z carem w celu zwalczania PPS. Pomimo potępienia rewolucji endecy angażowali się w działalność patriotyczno-narodową.