Polityka ta z jednej strony może polegać na dążeniu do dominacji na rynku dzięki zabiegom organizacyjnym, czyli tworzeniu karteli lub fuzji, albo na rujnowaniu konkurentów i przejęciach. Drugi rodzaj polityki monopolistycznej polega na wyraźnym wyodrębnieniu rynku swojego dobra, czyli przede wszystkim chodzi o usztywnienie popytu za pomocą reklamy firmy i jej produktów oraz edukację konsumentów. Dzięki pierwszemu rodzajowi polityki firma dąży do zwiększenia obszaru swojej działalności, natomiast drugi rodzaj pozwala na stworzenie własnego segmentu rynku, na którym uzyskuje dominujące wpływy.
Monopolistami są często przedsiębiorstwa państwowe.
Punkt równowagi przedsiębiorstwa thumb|Równowaga monopolu Monopolista jako jedyny producent napotyka względnie nieelastyczny popyt rynkowy (D) będący jego przychodem przeciętnym (AR). Wyprowadza dla niego krzywą przychodu krańcowego (MR). Swoje koszty przedstawia za pomocą kosztów przeciętnych (AC) i kosztów krańcowych (MC). Jak każdy producent dąży do wielkości produkcji, przy której maksymalizuje zyski, czyli stosuje regułę szczęścia przedsiębiorcy polegającą na zrównaniu MC i MR.