thumb|Widmo światła białego (dziennego), uzyskane za pomocą pryzmatu szklanego równobocznego thumb|Rozszczepienie światła białego w pryzmacie o dużej i małej dyspersji thumb|Pryzmat rozszczepiający światło
Pryzmat – bryła z materiału przezroczystego o co najmniej dwóch ścianach płaskich nachylonych do siebie pod kątem (tzw. kątem łamiącym pryzmatu).
Używany w optyce do zmiany kierunku biegu fal świetlnych, a poprzez to, że zmiana kierunku zależy od długości fali, jest używany do analizy widmowej światła. Zjawisko całkowitego wewnętrznego odbicia pozwala użyć pryzmatu jako elementu odbijającego światło.
Pryzmaty wykorzystywane są w produkcji wielu urządzeń optycznych, np.: lornetek, peryskopów.
Dający najszerszą tęczę pryzmat wykonany ze szkła kwarcowego ma kąt między ścianami wynoszący 62°, ze szkła crown ZN – 78°, a ze szkła flint – ok. 82°–86°.
Szczególne rodzaje pryzmatów: pryzmat pentagonalny pryzmat Nicola pryzmat Wollastona
Kąt załamania w pryzmacie thumb|300px|Bieg promienia świetlnego przez pryzmat. Kąt odchylenia promienia i dyspersji przez pryzmat można określić za pomocą prawa Snelliusa na powierzchniach pryzmatu.