Jego pracą kierowała jedyna koncesjonowana centrala związkowa – Centralna Rada Związków Zawodowych. Według badań przeprowadzonych pod koniec lat 40. XX wieku 90% polskich robotników przynależało po wojnie do związku zawodowego.
W dobie PRL-u związki zawodowe odgrywały znaczącą rolę w życiu politycznym i społecznym. Mogły uczestniczyć w działaniach rad narodowych, rad zakładowych. Działały też wspólnie z Komisją Specjalną do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym; zarządzały Funduszem Wczasów Pracowniczych. CRZZ miała też prawo inicjatywy ustawodawczej.
Wytyczne VII Zjazdu PZPR w dniach 8-12 grudnia 1975 r. w sprawie zadań związków zawodowych uwzględnione zostały w zmianach jakich dokonano w Konstytucji PRL w 1976 roku. Rolę i funkcję związków zawodowych podniesiono do roli prawa konstytucyjnego. Podkreślona została szczególna rola związków zawodowych w dziele budownictwa socjalistycznego. Partia zobowiązała się wspierać związki zawodowe jako współorganizatora wysiłku społecznego oraz obywatelskiej aktywności i zaangażowania.