Odczynnik chemiczny – dany związek chemiczny lub – w sensie bardziej ogólnym – określona mieszanina związków chemicznych (lub ich roztwór), przygotowana pod kątem przewidywanego sposobu wykorzystania w pracy laboratoryjnej.
Odczynnik chemiczny może mieć określoną czystość substancji, zmierzone zanieczyszczenia, odpowiedni sposób konfekcji, wyznaczony okres trwałości, a jego opakowanie oraz sposób przechowywania dostosowane są do zapewnienia wymaganego w danych zastosowaniach stopnia niezmienności składu chemicznego. Na wpływ tej niezmienności może mieć również ujawnienie producenta, wykonawcy lub dostawcy, oraz jego niezmienianie.
Ten sam związek chemiczny może być określany w różny sposób – stanowić szereg różnych odczynników, różniących się np. czystością, sposobem granulacji, precyzyjnym porcjowaniem itd. Również różne (ale określone) stężenia tego samego związku w danym rozpuszczalniku, często w ściśle odmierzonych porcjach (tzw. fiksanale), są różnymi odczynnikami chemicznymi.
Z uwagi na stopień czystości, odczynniki dzielą się na: techniczny (techn.), czysty (cz.; łac. purum, pur.), czysty do analizy (cz.d.a.; łac. pro analisi, p.a.) i chemicznie czysty (ch.cz.;