Cesarzowa chcąc je osłabić, najpierw ożeniła syna z Wilhelminą z Hesji-Darmstadt (1755–1776), a potem wykorzystując małżeństwo syna i fakt jego pełnoletniości odsunęła od niego wychowawcę. Droga do tronu wielkiego księcia nie była łatwa. Musiał walczyć nie tylko z matką i plotkami o swym nieprawym pochodzeniu, ale także z licznymi samozwańcami podającymi się za niego lub za ojca Piotra IIINatan Ejdelman, op. cit., s. 38..
Jako następca tronu Paweł był wyrazicielem idei głoszonych przez jego preceptorów. Panin namawiał swego wychowanka do zreformowania ustroju państwowego Rosji na zasadach konstytucyjnych. Proponował wprowadzić wolność polityczną opartą głównie na władzy senatu. Senatowi podlegałyby zgodnie z hierarchią zgromadzenia szlacheckie, gubernialne lub okręgowe i powiatowe. Senat w myśl nowej konstytucji byłby obdarzony pełnią władzy ustawodawczej, cesarzowi pozostałaby władza wykonawcza z prawem zatwierdzania omawianych i przyjętych przez senat ustawNatan Ejdelman, op. cit., s. 47.. Jednocześnie wielki książę stworzył w Gatczynie „pocieszne pułki” – organizację wojskową opartą na pruskim drylu i okrutnej musztrze, które kierowały go bardziej w stronę tych idei, jakie wprowadzi, gdy zostanie cesarzem – w stronę centralizmu i bezwzględnego samowładztwaNatan Ejdelman, op. cit., s.