W konstrukcjach z przyimkiem na oznaczał także uczynienie kogoś kimś lub sprawienie, że ktoś stał się jakiś; we współczesnej polszczyźnie ma charakter archaiczny i zachował się przede wszystkim w omawianym frazeologizmie.
mały|Dudek z rozłożonym czubem
Rzeczownik dudek ma pochodzenie dźwiękonaśladowcze i wywodzi się z północnoprasłowiańskiego *dudъkъ, nawiązującego do charakterystycznego głosu ptaka. W dawnej polszczyźnie uzyskał również przenośne znaczenie „głupiec”, „błazen” lub „dureń”. Powstanie tego znaczenia wiąże się z kulturową interpretacją charakterystycznego wyglądu i zachowania dudka: rozkładania i składania wydatnego czuba oraz podskakiwania i przysiadania, które kojarzono z błazeństwem. Jako dodatkową możliwą podstawę skojarzenia dudka z głupotą wskazuje się jego monotonny, dudniący głos. W językowo-kulturowym obrazie ptaka przypisywano mu m.in. cechę głupoty.
Katarzyna Kłosińska opisała utrwalenie zwrotu jako rezultat ograniczenia łączliwości wyrazów do jednego stałego połączenia. Dawniej czasownik wystrychnąć występował również w konstrukcjach takich jak wystrychnąć na gagatka, wystrychnąć Reja na teologa oraz wystrychnąć na wojażera.