W porównaniu z innymi gatunkami utwory tego typu w większym stopniu koncentrują się na procesach historycznych i przemianach społecznych, a w mniejszym – na losach jednostek; niekiedy też wykorzystują strukturę zbliżoną do historiografii.
Geneza Historia przyszłości jest zjawiskiem typowym dla literatury nowoczesnej, związanym z rosnącym zainteresowaniem procesami historycznymi oraz próbami ich interpretacji i przewidywania. Jej rozwój wiąże się z doświadczeniem gwałtownych przemian społecznych, rozwojem nauki i techniki oraz poczuciem niepewności co do przyszłości ludzkości.
Ukształtowanie się konwencji historii przyszłości wiąże się z przemianami intelektualnymi XIX wieku, kiedy rozwój historiografii, a także wpływ teorii ewolucji i myśli społecznej, doprowadziły do postrzegania dziejów jako dynamicznego procesu rozciągającego się także w przyszłość. W tym okresie przyszłość zaczęła być traktowana nie tylko jako cel (teleologiczny kres historii), lecz także jako potencjalna przestrzeń narracji literackiej, analogiczna do przeszłości wykorzystywanej wcześniej w powieści historycznej. Utwory o przeszłości pokazują, jak zmieniła się ludzkość, a utwory o przyszłości – jak może się zmienić.