Ostatnio przeważa jednak pogląd, że nazwa miasta może najprawdopodobniej pochodzić od słowa gruda, lecz w kontekście średniowiecznego określenia cegły. W wiekach średnich słowo cegła nie istniało. Używano porównań typu: „Mediolan z Marmuru”, „Buda z kamienia”, „Malbork z błota” itp. Nazwa miasta w takim znaczeniu pojawiła się prawdopodobnie w czasach biskupa Chrystiana, w 1222 roku, kiedy została ukończona budowa ceglanej stróży dla potrzeb wyprawy krzyżowej rycerstwa polskiego do Prus pod wodzą księcia Leszka Białego. Grudziądz, w przeciwieństwie do innych miast ze średniowiecznym rodowodem, nie przeszedł fazy budowy wałów ziemno-drewnianych. Od początku swojego istnienia posiadał mury kamienno-ceglane. Liczne badania archeologiczne przeprowadzone w latach 2008–2009 na terenie Starego Miasta i przylegającej do niego Góry Zamkowej potwierdziły te przypuszczenia, ponieważ nie odnotowano jednoznacznego odnalezienia tam śladów drewnianego grodu.