Hinduizm mały|300x300px|Hinduski rytuał Arati odprawiany nad Gangesem Religioznawstwo wyróżnia poszczególne fazy rozwoju religii indyjskiej (czy też – religii indyjskich wchodzących w skład hinduizmu). Jej pierwszą udokumentowaną na piśmie postacią był wedyzm, oparty na czterech świętych księgach Wedach. Najstarsza księga Rigweda, pochodzi mniej więcej z tego samego okresu co najstarsze księgi Biblii, choć Hindusi chcą uznawać ją za dużo starszą. W oparciu o rytuały wedyjskie rozwinął się tzw. braminizm, czyli religia, w której kluczową rolę odgrywali kapłani. Bez nich i magii, jaką dysponowali, niemożliwe było jakiekolwiek przedsięwzięcie. Od braminów zależni byli wieśniacy, królowie i bogowie. Bramini rządzili duchem i materią, uzurpowali sobie boskie prawa. Bogowie mieli być posłuszni ich ofiarom i zaklęciom.
Powstanie buddyzmu i dżinizmu przyczyniło się również do pobudzenia fermentu intelektualnego wśród nauczycieli i wyznawców starej religii. Dysputa pomiędzy religiami i zawartymi w nich ideami filozoficznymi doprowadziła do powstania formy hinduizmu, który odrzucał supremację kapłanów, stawiał na indywidualny rozwój, medytację, poszukiwania intelektualne i zadawanie pytań.