W związku z budową linii kolejowej Odessa – Królewiec (a konkretnie odcinka określanego jako Kolej Brzesko-Grajewska), zdecydowano o umieszczeniu w pobliżu Moniek stacji kolejowej. W jej okolicy powstała niewielka osada (odrębna od samej wsi) oraz rozwijał się handel. Stacja kolejowa w Mońkach służyła również żołnierzom zakwaterowanym w koszarach carskich, położonych nieopodal pobliskich Hornostajów. Ponadto w 1895 r. oddano do użytku przebiegającą przez Mońki szosę Knyszyn – Osowiec.
Zabudowania Moniek nie zostały szczególnie dotknięte przez działania wojenne w czasie I wojny światowej (mimo intensywnych walk o pobliską twierdzę w Osowcu). W tym okresie rozpoczęły się starania o utworzenie parafii katolickiej.
Do nadania statusu miasta thumb|Dawny „dom partii”, obecnie jeden z budynków powiatu monieckiego thumb|Moniecka Spółdzielnia Mleczarska thumb|Centrum miasta