80..
Białystok jest jedynym dużym miastem zajętym przez Związek Sowiecki w wyniku agresji we wrześniu 1939 roku, które znajduje się w obecnych granicach Polski. Co piąty mieszkaniec tego miasta, w wyniku czterech masowych deportacji w latach 1940–1941, trafił na Syberię lub do KazachstanuWojciech Śleszyński, Marcin Zwolski, Przyszli ze Wschodu. Okupacja sowiecka ziem wschodnich II Rzeczypospolitej (1939–1941), Muzeum Pamięci Sybiru, Białystok 2019, s. 143.. Dlatego idea stworzenia ośrodka upamiętniającego wiedzę o dawnych ziemiach wschodnich Rzeczypospolitej oraz pamięci o traumie zesłań syberyjskich odrodziła się na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku właśnie w BiałymstokuWojciech Śleszyński, Michał Sowiński, Droga na Sybir, Droga na Sybir. Dodatek specjalny, „Tygodnik Powszechny” nr 38/2021, s. 62.. Wówczas w ramach Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego w Białymstoku powstała Sekcja Dziejów Dawnych Ziem Północno-Wschodnich Rzeczypospolitej. Próbę całościowej dokumentacji zesłań i wywózek podjął po 2000 roku białostocki oddział Instytutu Pamięci Narodowej. Wielowątkowe badania prowadzone były również w ramach prac naukowych w Instytucie Historii Uniwersytetu w Białymstoku.