Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwościz dnia 3 września 2024 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych Spis treści Treść obwieszczenia Załącznik - Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych Załącznik - Teczka osobopoznawcza (wzór) Treść obwieszczenia 1. Na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1067), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 listopada 2022 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. poz. 2529). 2. Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity rozporządzenia nie obejmuje § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 listopada 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. poz. 2529), który stanowi: „ § 2. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2023 r. ” . Załącznik - Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych Na podstawie art. 249 § 3 pkt 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2024 r. poz. 706) zarządza się, co następuje: § 1. 1. Rozporządzenie określa sposoby prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w ramach wykonywania kary pozbawienia wolności w zakładach karnych i wyodrębnionych oddziałach zakładu karnego w aresztach śledczych, zwanych dalej „zakładami”, wobec skazanych, tymczasowo aresztowanych, ukaranych i osób, wobec których został zastosowany środek przymusu skutkujący pozbawienie wolności, zwanych dalej „skazanymi”. 2. Użyte w rozporządzeniu określenia oznaczają: 1) oddziaływania penitencjarne - zespół stosowanych w zakładzie środków i metod zmierzających do wzbudzenia w skazanym woli współdziałania w kształtowaniu jego społecznie pożądanych postaw; 2) grupa wychowawcza - wyodrębnioną poprzez miejsce zakwaterowania i wyznaczenie jej wychowawców grupę skazanych, wobec której są prowadzone oddziaływania penitencjarne; 3) podkultura przestępcza - występujące w środowisku przestępczym negatywne wzorce, normy i sposoby postępowania. § 2. 1. W zakładzie prowadzi się, w każdym systemie wykonywania kary pozbawienia wolności, oddziaływania penitencjarne zmierzające do realizacji celów wykonywania kary pozbawienia wolności, określonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy, zwanej dalej „Kodeksem karnym wykonawczym”. 2. Oddziaływania penitencjarne prowadzi się w formie zindywidualizowanych działań dostosowanych do psychofizycznych właściwości skazanego, a także działań wobec grupy skazanych. 3. Zakres oddziaływań penitencjarnych wobec skazanych zależy od systemu wykonywania kary pozbawienia wolności oraz od rodzaju i typu zakładu. § 3. 1. Dyrektor zakładu w ramach koordynowania oddziaływań penitencjarnych prowadzonych w zakładzie i sprawowanego nadzoru dba o jednolitość oddziaływań realizowanych w zakładzie. 2. Oddziaływania penitencjarne realizowane są w szczególności przez oddział penitencjarny oraz dział penitencjarny. 3. Kierujący oddziałem penitencjarnym odpowiada za realizację przez wychowawcę obowiązków służbowych związanych z prowadzeniem indywidualnego oddziaływania penitencjarnego wobec osadzonych należących do grup wychowawczych wchodzących w skład podległego mu oddziału oraz za organizację pracy wychowawcy w obrębie oddziału penitencjarnego. 4. Kierownik działu penitencjarnego organizuje prowadzenie przez funkcjonariuszy i pracowników działu oddziaływań penitencjarnych wobec osadzonych przebywających we wszystkich oddziałach penitencjarnych zakładu, wspierając merytorycznie wychowawców w realizacji prowadzonych przez nich indywidualnych oddziaływań penitencjarnych, w szczególności w zakresie: 1) realizacji programów resocjalizacji i przygotowania do readaptacji społecznej skazanych; 2) utrzymywania współpracy z podmiotami, o których mowa w art. 38 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego; 3) realizacji zadań związanych z opieką psychologiczną i oddziaływaniami psychokorekcyjnymi; 4) zatrudnienia skazanych, pracy kulturalno-oświatowej, działalności z zakresu kultury fizycznej i sportu, biblioteki oraz pomocy postpenitencjarnej. 5. Kierownik działu terapeutycznego organizuje i odpowiada za prowadzenie przez funkcjonariuszy i pracowników działu oddziaływań penitencjarnych wobec skazanych przebywających w oddziale terapeutycznym. 6. Wychowawca prowadzi oddziaływania penitencjarne w powierzonej mu grupie wychowawczej. 7. Psycholog prowadzi badania psychologiczne, udziela pomocy psychologicznej oraz obejmuje skazanych odpowiednimi oddziaływaniami psychokorekcyjnymi lub terapeutycznymi. 8. Pozostali funkcjonariusze i pracownicy zakładu prowadzą oddziaływania penitencjarne w zakresie wynikającym z powierzonych im zadań. § 4. Oddziaływania penitencjarne prowadzi się, uwzględniając w szczególności warunki socjalno-bytowe i edukacyjne istniejące w społeczeństwie, wzajemne oddziaływanie skazanego i społeczeństwa oraz odpowiedzialność skazanego za skutki własnego postępowania. § 5. 1. W celu realizacji oddziaływań penitencjarnych kształtuje się w zakładzie wzajemne właściwe relacje pomiędzy skazanymi oraz pomiędzy skazanymi a osobami prowadzącymi oddziaływania penitencjarne w sposób zapewniający bezpieczeństwo, a także efektywność prowadzenia oddziaływań penitencjarnych. 2. Kształtowanie relacji, o których mowa w ust. 1, odbywa się przede wszystkim poprzez: 1) poznawanie i kształtowanie środowiska skazanych; 2) tworzenie właściwych relacji pomiędzy funkcjonariuszami, pracownikami i innymi osobami prowadzącymi oddziaływania; 3) tworzenie właściwych relacji pomiędzy osobami, o których mowa w pkt 2, a skazanymi; 4) dobór środków i metod oddziaływania wobec skazanych, stosownie do ich właściwości psychofizycznych. § 6. Środowisko skazanych poznaje się w szczególności poprzez określenie: 1) ról społecznych pełnionych przez skazanych w zakładzie; 2) struktur, procesów grupowych i ich przemian; 3) zagrożeń dla prawidłowego przebiegu oddziaływania penitencjarnego i bezpieczeństwa zakładu. § 7. 1. Prowadząc oddziaływania penitencjarne, należy podejmować działania zapobiegające w szczególności: 1) wzajemnej demoralizacji skazanych; 2) negatywnym przejawom podkultury przestępczej; 3) występowaniu zachowań agresywnych wśród skazanych; 4) samoagresji skazanych; 5) różnym rodzajom uzależnień. 2. Prowadzenie oddziaływań penitencjarnych polega zwłaszcza na: 1) kierowaniu skazanych do właściwego systemu wykonywania kary; 2) kierowaniu skazanych do właściwych zakładów, a także do odpowiednich oddziałów w zakładach; 3) odpowiednim rozmieszczaniu skazanych w miejscach zakwaterowania, pracy i nauki; 4) organizowaniu grup wychowawczych; 5) właściwym doborze grup wychowawczych do organizowanych zajęć; 6) (uchylony); 7) umożliwianiu tworzenia zespołów skazanych; 8) wizytacji cel mieszkalnych, miejsc pracy i nauki skazanych; 9) egzekwowaniu realizacji przez skazanych obowiązków, wynikających z Kodeksu karnego wykonawczego; 10) utrzymywaniu ze skazanymi stałych kontaktów wychowawczych i motywowaniu ich do realizacji zadań określonych w indywidualnym programie oddziaływania lub w indywidualnym programie terapeutycznym; 11) organizowaniu zajęć wzbudzających pożądaną aktywność skazanych; 12) wdrażaniu skazanych do kształtowania poczucia odpowiedzialności, samokontroli i samodyscypliny; 13) wspieraniu kontaktów skazanych z osobami najbliższymi; 14) podawaniu, w uzasadnionych przypadkach, do wiadomości innych skazanych, decyzji dyrektora lub decyzji albo opinii komisji penitencjarnej, w szczególności, gdy są one wynikiem szczególnych osiągnięć i społecznie pożądanych postaw lub rażąco negatywnych zachowań; 15) stwarzaniu warunków sprzyjających utrzymywaniu pozytywnych stosunków międzyludzkich; 16) stwarzaniu warunków sprzyjających zwracaniu się skazanych do przedstawicieli administracji zakładu z osobistymi prośbami, skargami, wnioskami i problemami; 17) wskazywaniu społecznie akceptowanych sposobów rozwiązywania sytuacji konfliktowych; 18) udzielaniu pomocy skazanym w sytuacjach konfliktowych; 19) łagodzeniu antagonizmów i zapobieganiu występowaniu wzajemnych szykan w środowisku skazanych. § 8. W celu umożliwienia oddziaływań penitencjarnych, a zwłaszcza ustalenia stosunku skazanego do popełnionego przestępstwa, przyczyn i przebiegu wykolejenia społecznego, podatności na projektowane oddziaływania penitencjarne, prognozy penitencjarnej i kryminologiczno-społecznej, prowadzi się badania osobopoznawcze, a w zależności od potrzeb badania psychologiczne. § 9. 1. Badania osobopoznawcze polegają w szczególności na analizie: 1) danych osobowych skazanego; 2) informacji dotyczących życia rodzinnego skazanego; 3) kontaktów społecznych skazanego; 4) przyczyn i okoliczności popełnienia przez skazanego przestępstwa; 5) uprzedniej karalności; 6) stopnia podatności skazanego na wpływy podkultury przestępczej; 71)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. a tiret pierwsze rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 listopada 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. poz. 2529), które weszło w życie z dniem 1 stycznia 2023 r.) zachowań wskazujących na możliwość występowania zaburzeń psychicznych albo uzależnienia od substancji psychoaktywnych; 8) umiejętności przystosowania się skazanego do warunków i wymagań zakładu; 92)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. a tiret drugie rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 1.) wyników badań psychologicznych, psychiatrycznych i seksuologicznych. 2. Badania osobopoznawcze realizuje się w szczególności poprzez: 1) wywiad ze skazanym; 2) rozmowy ze skazanym; 3) obserwację zachowań skazanego; 43)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 1.) wykorzystanie wyników badań psychologicznych, psychiatrycznych i seksuologicznych; 5) analizę dokumentów dotyczących skazanego, w tym wywiadu środowiskowego, w przypadku zlecenia jego wykonania, oraz informacji dotyczących osoby skazanego przesłanych przez sąd; 6) rozmowy i korespondencję z rodziną i innymi osobami bliskimi skazanemu; 7) zapoznawanie się z treścią korespondencji skazanego, jeżeli podlega ona nadzorowi lub cenzurze. 3. Prowadzenie badań osobopoznawczych dokumentuje się poprzez wskazanie zastosowanych metod badania oraz zapis uzyskanych informacji dotyczących skazanego. § 10. 1. Badanie psychologiczne polega w szczególności na poznawaniu osobowości skazanego, jego psychospołecznych mechanizmów zachowania oraz określeniu wskazań i zaleceń dotyczących sposobów oddziaływania. 2. Dobór metod badawczych i ich zakres ustala psycholog. 3. Badanie, o którym mowa w ust. 1, kończy się orzeczeniem psychologiczno-penitencjarnym lub opinią psychologiczną, której zakres będzie uzależniony od okoliczności skutkującej potrzebą badania. § 11. Orzeczenie psychologiczno-penitencjarne sporządza się w szczególności skazanemu: 1) młodocianemu, któremu pozostało co najmniej 6 miesięcy do nabycia prawa do ubiegania się o warunkowe zwolnienie; 2) sprawiającemu trudności wychowawcze, przede wszystkim takiemu, którego zachowanie wskazuje na poważny stopień demoralizacji, zaburzenia psychiczne albo szczególny brak umiejętności przystosowania się do warunków i wymagań zakładu; 3) co do którego zachodzi podejrzenie konieczności stosowania oddziaływań w warunkach oddziału terapeutycznego dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo; 4) na karę dożywotniego pozbawienia wolności, a także na karę 25 lat pozbawienia wolności, po orzeczeniu prawomocnego wyroku; 5) za przestępstwo określone w art. 197-203 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2024 r. poz. 17 i 1228), zwanej dalej „Kodeksem karnym”, popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych; 64)Dodany przez § 1 pkt 2 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 1.) odbywającemu karę za przestępstwo określone w art. 148 Kodeksu karnego przed udzieleniem pierwszej przepustki lub zezwolenia na opuszczenie zakładu karnego bez dozoru. § 12. Opinie psychologiczne sporządza się o skazanym: 15)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 3 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 1.) przed sporządzeniem wniosku o zakwalifikowanie skazanego uzależnionego od substancji psychoaktywnych do odbywania kary w systemie terapeutycznym; 2) na karę dożywotniego pozbawienia wolności, a także na karę 25 lat pozbawienia wolności przed podjęciem decyzji przez komisję penitencjarną o skierowaniu do zakładu typu półotwartego; 3) przed podjęciem decyzji o złożeniu do sądu opiekuńczego wniosku o zgodę na oddzielenie dziecka od matki odbywającej karę, przebywającej z dzieckiem w domu dla matki i dziecka, lub o przedłużenie albo skrócenie okresu przebywania dziecka z matką; 4) przed podjęciem decyzji o złożeniu wniosku do sądu penitencjarnego o wydanie orzeczenia o obciążeniu skazanego kosztami związanymi z leczeniem spowodowanego u siebie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia; 5) przed wymierzeniem skazanemu kary dyscyplinarnej umieszczenia w celi izolacyjnej oraz po dokonaniu przez psychologa kontroli, o której mowa w art. 148 § 3 Kodeksu karnego wykonawczego, w przypadku stwierdzenia przesłanek uniemożliwiających dalsze odbywanie tej kary; 6) w przypadku podejrzenia skłonności samobójczych; 7) w innym, uznanym przez psychologa, szczególnie uzasadnionym przypadku. § 13. 1. Oddziaływania penitencjarne prowadzone wobec skazanych w systemie programowanego oddziaływania są zawarte w opracowanych dla nich indywidualnych programach oddziaływania, w których określa się zakres tych oddziaływań. 2. Oddziaływania wobec skazanych w systemie terapeutycznym, prowadzone poza oddziałem terapeutycznym, są określone w opracowanych dla nich indywidualnych programach terapeutycznych, a w oddziale terapeutycznym ponadto w programie tego oddziału. 3. W systemie zwykłym zakres stosowanych oddziaływań wyznaczają podstawowe uprawnienia skazanego. § 14. 1. Wychowawca w zakładzie przedkłada komisji penitencjarnej, opracowany przy udziale skazanego skierowanego do programowanego systemu odbywania kary, indywidualny program oddziaływania oparty w szczególności na: 1) wynikach badań osobopoznawczych, o których mowa w § 9; 2) analizie treści zapisów z rozmów przeprowadzonych ze skazanym oraz innych notatek dotyczących jego osoby; 3) opisie i wyjaśnieniu przyczyn nieprzestrzegania przez skazanego norm prawnych lub niedostosowania społecznego; 4) opisie funkcjonowania skazanego w kontaktach społecznych; 5) opisie podstawowych problemów skazanego. 2. Opracowując indywidualny program oddziaływania, należy określić zadania do realizacji przez skazanego i terminy ich realizacji. 3. W indywidualnym programie oddziaływań obowiązkowo określa się zadania mające na celu eliminację przyczyn popełnionego przez skazanego przestępstwa oraz związane z naprawą szkód wyrządzonych tym przestępstwem. 4. Indywidualny program oddziaływania opracowuje się niezwłocznie po zgromadzeniu materiałów określonych w ust. 1, jednak nie później niż w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji komisji penitencjarnej w przedmiocie klasyfikacji skazanego, na mocy której został on skierowany do odbywania kary pozbawienia wolności w systemie programowanego oddziaływania. 5. W szczególnie uzasadnionych przypadkach termin, o którym mowa w ust. 4, może być wydłużony o 14 dni. 6. Indywidualny program oddziaływania aktualizuje się w zależności od potrzeb wynikających z oceny postępów skazanego w realizacji programu. § 15. 1. Skazanego zakwalifikowanego do odbywania kary w systemie terapeutycznym, skierowanego do oddziału terapeutycznego, umieszcza się w oddziale terapeutycznym dla skazanych: 1) z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo; 2) uzależnionych od alkoholu; 36)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 4 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 1.) uzależnionych od innych niż alkohol substancji psychoaktywnych; 4) niepełnosprawnych fizycznie. 2. Skazanych za przestępstwo określone w art. 197-203 Kodeksu karnego, popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych, zakwalifikowanych do odbywania kary w systemie terapeutycznym, umieszcza się w wyznaczonych oddziałach, o których mowa w ust. 1 pkt 1. § 16. W razie stwierdzenia u skazanego: 1) o którym mowa w § 15 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, konieczności stosowania oddziaływania specjalistycznego - wniosek o skierowanie do właściwego oddziału terapeutycznego zawiera się w orzeczeniu psychologiczno-penitencjarnym; 27)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 5 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 1.) uzależnienia od substancji psychoaktywnych oraz stwierdzenia potrzeby skierowania do odpowiedniego oddziału terapeutycznego - wniosek o skierowanie do właściwego oddziału terapeutycznego sporządza psycholog w opinii psychologicznej lub orzeczeniu psychologiczno-penitencjarnym; 3) niepełnosprawności fizycznej, wymagającej opieki lekarskiej lub rehabilitacyjnej - wniosek o skierowanie do odpowiedniego oddziału terapeutycznego sporządza lekarz. § 17. Oddziaływania specjalistyczne wobec skazanych zakwalifikowanych do systemu terapeutycznego w oddziale terapeutycznym realizuje zespół terapeutyczny, a poza oddziałem terapeutycznym specjalistycznie przygotowany personel. § 18. 1. Prowadząc oddziaływania w systemie terapeutycznym, uwzględnia się w szczególności: 1) indywidualne i grupowe metody oddziaływań terapeutycznych; 2) nadrzędność oddziaływań terapeutycznych nad pozostałymi oddziaływaniami penitencjarnymi; 3) integrację oddziaływań terapeutycznych z innymi oddziaływaniami prowadzonymi w zakładzie. 2. Zakres i sposób stosowania metod, o których mowa w ust. 1, ustala zespół terapeutyczny. § 19. 1. Programy oddziałów terapeutycznych zawierają w szczególności: 1) założenia merytoryczne i organizacyjne oraz szczegółowe cele programu; 2) metody i techniki oddziaływania; 3) harmonogram realizacji i czas trwania programu; 4) określenie sposobów pomiaru efektów oraz kryteriów realizacji celów programu. 2. Programy, o których mowa w ust. 1, zatwierdza Dyrektor Generalny Służby Więziennej. § 20. 1. Skazany zakwalifikowany do odbywania kary pozbawienia wolności w systemie terapeutycznym jest poddawany zindywidualizowanym oddziaływaniom według opracowanego indywidualnego programu terapeutycznego. 2. W systemie terapeutycznym poza oddziałem terapeutycznym można dodatkowo prowadzić grupowe oddziaływania terapeutyczne. § 21. 1. W przypadku skazanego uzależnionego, skierowanego do systemu terapeutycznego poza oddziałem terapeutycznym, indywidualny program terapeutyczny polega na: 18)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 6 lit. a rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 1.) zastosowaniu krótkiej interwencji; 2) określeniu, w miarę potrzeb, innych działań niezbędnych do rozwiązania problemów wynikających z uzależnienia. 2. Krótka interwencja obejmuje co najmniej 3 sesje. Program krótkiej interwencji zawiera co najmniej następujące elementy: 1) ocenę stopnia nasilenia problemów wynikających z uzależnienia; 2) przekazanie skazanemu informacji zwrotnej o wyniku oceny; 3) rozmowę motywującą skazanego do podjęcia terapii lub samodzielnej zmiany oraz przekazanie skazanemu odpowiednich wskazówek dotyczą