Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiejz dnia 17 listopada 2021 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o pomocy społecznej Spis treści Treść obwieszczenia Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej Dział I - Przepisy ogólne Rozdział 1 - Zasady ogólne i zakres podmiotowy ustawy Rozdział 2 - Zadania pomocy społecznej Dział II - Świadczenia z pomocy społecznej Rozdział 1 - Zasiłki i usługi Rozdział 2 - Domy pomocy społecznej Rozdział 3 - Działalność gospodarcza w zakresie prowadzenia placówki zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku Rozdział 4 - Pomoc dla osób usamodzielnianych Rozdział 5 - Integracja cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą Rozdział 6 - Zasady odpłatności za świadczenia Rozdział 7 - Postępowanie w sprawie świadczeń z pomocy społecznej Dział III - Organizacja pomocy społecznej Rozdział 1 - Struktura organizacyjna pomocy społecznej Rozdział 2 - Pracownicy socjalni Rozdział 3 - Rada Pomocy Społecznej Rozdział 4 - Nadzór i kontrola Dział IIIA - Realizacja działań finansowanych z udziałem Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym Dział IV - Przepisy zmieniające, przejściowe i końcowe Rozdział 1 - Przepisy zmieniające Rozdział 2 - Przepisy przejściowe i końcowe Treść obwieszczenia 1. Na podstawie art. 16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych: 1) ustawą z dnia 10 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2369), 2) ustawą z dnia 30 marca 2021 r. o zmianie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 794), 3) ustawą z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. poz. 803), 4) ustawą z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1981) oraz zmian wynikających z przepisów ogłoszonych przed dniem 15 listopada 2021 r. 2. Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje: 1) odnośnika nr 1 oraz art. 16 i art. 25 ustawy z dnia 10 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2369), które stanowią: „ 1) Niniejsza ustawa: 1) w zakresie swojej regulacji uzupełnia wdrożenie dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium Państw Członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (Dz. Urz. UE L 158 z 30.04.2004, str. 77; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 46); 2) w zakresie swojej regulacji uzupełnia wdrożenie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/36/UE z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego procederu oraz ochrony ofiar, zastępującej decyzję ramową Rady 2002/629/WSiSW (Dz. Urz. WE L 101 z 15.04.2011, str. 1); 3) służy stosowaniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1157 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie poprawy zabezpieczeń dowodów osobistych obywateli Unii i dokumentów pobytowych wydawanych obywatelom Unii i członkom ich rodzin korzystającym z prawa do swobodnego przemieszczania się (Dz. Urz. UE L 188 z 12.07.2019, str. 67). ” „ Art. 16. 1. Do postępowań wszczętych na podstawie ustaw zmienianych niniejszą ustawą i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy decyzją ostateczną stosuje się przepisy dotychczasowe. 2. Postępowania w sprawie zarejestrowania pobytu, wydania karty pobytu członka rodziny obywateli UE, dokumentu potwierdzającego prawo stałego pobytu i karty stałego pobytu członka rodziny obywatela UE prowadzone wobec obywateli Zjednoczonego Królestwa oraz członków ich rodzin wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się jako postępowania, o których mowa w rozdziale 4a ustawy zmienianej w art. 1. 3. Postępowania w sprawie wymiany lub wydania nowego zaświadczenia o zarejestrowaniu pobytu obywatela UE, karty pobytu członka rodziny obywatela UE, dokumentu potwierdzającego prawo stałego pobytu i karty stałego pobytu członka rodziny obywatela UE prowadzone wobec obywateli Zjednoczonego Królestwa oraz członków ich rodzin wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się. 4. Postępowanie, o którym mowa w ust. 1, w sprawie wydania lub wymiany karty pobytu członka rodziny obywatela UE zakończone po dniu 1 sierpnia 2021 r. zakończy się wydaniem lub wymianą karty pobytowej według wzoru określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, chyba że zachodzą podstawy do odmowy wydania lub wymiany karty pobytowej. 5. Postępowanie, o którym mowa w ust. 1, w sprawie wydania lub wymiany karty stałego pobytu członka rodziny obywatela UE zakończone po dniu 1 sierpnia 2021 r. zakończy się wydaniem lub wymianą karty stałego pobytu według wzoru określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 65 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, chyba że zachodzą podstawy do odmowy wydania lub wymiany karty stałego pobytu. 6. Postępowanie, o którym mowa w ust. 1, w sprawie zarejestrowania pobytu lub wymiany zaświadczenia o zarejestrowaniu pobytu zakończone po dniu 1 sierpnia 2021 r. zakończy się wydaniem lub wymianą tego zaświadczenia według wzoru określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, chyba że zachodzą podstawy do odmowy wydania lub wymiany zaświadczenia o zarejestrowaniu pobytu. 7. Postępowanie, o którym mowa w ust. 1, w sprawie wydania lub wymiany dokumentu potwierdzającego prawo stałego pobytu zakończone po dniu 1 sierpnia 2021 r. zakończy się wydaniem lub wymianą tego dokumentu według wzoru określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 65 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, chyba że zachodzą podstawy do odmowy wydania lub wymiany dokumentu potwierdzającego prawo stałego pobytu. ” „ Art. 25. Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2021 r., z wyjątkiem: 1) art. 1 pkt 8 w zakresie art. 8b ust. 2, pkt 9, 18, 19, 22-30, 32-35, 40-47, pkt 48 w zakresie art. 59, art. 60 ust. 2 i 3 oraz art. 61, pkt 49, 50, pkt 68 w zakresie art. 79 pkt 2 i 4, pkt 70 w zakresie art. 80 pkt 1 lit. a, d i f, pkt 2 lit. a, b i d, pkt 3 lit. a, pkt 4 lit. a, b i d, pkt 71 w zakresie art. 80a i pkt 72, 2) art. 5 pkt 3 lit. b i d - które wchodzą w życie z dniem 2 sierpnia 2021 r. ” ; 2) art. 16 ustawy z dnia 30 marca 2021 r. o zmianie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 794), który stanowi: „ Art. 16. Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 11-15, które wchodzą w życie z dniem 1 czerwca 2021 r. ” ; 3) art. 3-13 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. poz. 803), które stanowią: „ Art. 3. Do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Art. 4. Osoby świadczące usługi na stanowisku opiekuna w schroniskach dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi, które w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy nie posiadają kwalifikacji wymaganych od osób wykonujących czynności w zakresie usług świadczonych w tych placówkach, mogą nadal wykonywać te czynności, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r. Art. 5. Pierwszej oceny okresowej pracowników socjalnych, o której mowa w art. 121b ust. 3 ustawy zmienianej w art. 1, dokonuje się w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Art. 6. Decyzje ustalające odpłatność za korzystanie z usług dziennych świadczonych w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, o których mowa w art. 51b ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, wygasają z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Art. 7. Do potrąceń dokonywanych na podstawie art. 104 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 1 mających miejsce od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się art. 104 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Art. 8. Do opłat za świadczenia z pomocy społecznej, ustalonych na podstawie decyzji wydanych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Art. 9. Do kontraktów socjalnych zawartych na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Art. 10. Pierwsze szkolenia pracowników socjalnych, o których mowa w art. 121 ust. 2c ustawy zmienianej w art. 1, zatrudnionych w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, przeprowadza się nie później niż w okresie do 18 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Art. 11. Osoby posiadające wykształcenie uprawniające do wykonywania zawodu pracownika socjalnego oraz tytuł zawodowy magistra uzyskany po ukończeniu studiów na jednym z kierunków lub w zakresie: pedagogika, pedagogika specjalna, politologia, politologia i nauki społeczne, polityka społeczna, praca socjalna, psychologia, socjologia, nauki o rodzinie lub posiadające decyzję o uznaniu kwalifikacji w zawodzie regulowanym pracownika socjalnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej (Dz. U. z 2020 r. poz. 220 oraz z 2021 r. poz. 78), które od dnia 1 stycznia 2010 r. przeprowadziły co najmniej 500 godzin konsultacji i poradnictwa dla pracowników socjalnych z zakresu umiejętności interpersonalnych i społecznych, metodyki pracy socjalnej, diagnozy socjalnej, warsztatu pracy pracownika socjalnego lub aksjologii pracy socjalnej, polegających na wzmacnianiu kompetencji zawodowych pracowników socjalnych, mogą przystąpić do egzaminu, o którym mowa w art. 121a ust. 3 ustawy zmienianej w art. 1, w terminie do dnia 31 grudnia 2023 r. bez konieczności odbywania szkolenia, o którym mowa w art. 121a ust. 3 ustawy zmienianej w art. 1. Art. 12. Do wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy postępowań prowadzonych przez organy pierwszej i drugiej instancji w sprawie wymierzenia kar pieniężnych: 1) za nierealizowanie zaleceń pokontrolnych stosuje się przepis art. 130 ust. 1, 2) za prowadzenie bez zezwolenia placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku stosuje się przepisy art. 130 ust. 2, 4 i 4a - ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Art. 13. Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem: 1) art. 2, który wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia; 2) art. 1 pkt 28, który wchodzi w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia. ” ; 4) art. 26 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1981), który stanowi: „ Art. 26. Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2022 r., z wyjątkiem art. 16, art. 19, art. 22, art. 23 i art. 25, które wchodzą w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. ” . Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej Dział I Przepisy ogólne Rozdział 1 Zasady ogólne i zakres podmiotowy ustawy Art. 1. Ustawa określa: 1) zadania w zakresie pomocy społecznej; 2) rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania; 3) organizację pomocy społecznej; 4) zasady i tryb postępowania kontrolnego w zakresie pomocy społecznej. Art. 2. 1. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. 2. Pomoc społeczną organizują organy administracji rządowej i samorządowej, współpracując w tym zakresie, na zasadzie partnerstwa, z organizacjami społecznymi i pozarządowymi, Kościołem Katolickim, innymi kościołami, związkami wyznaniowymi oraz osobami fizycznymi i prawnymi. Art. 3. 1. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. 2. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. 3. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. 4. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Art. 4. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Art. 5. Prawo do świadczeń z pomocy społecznej, jeżeli umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej, przysługuje: 1) osobom posiadającym obywatelstwo polskie mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; 2) cudzoziemcom mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: a) na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d lub w art. 186 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2020 r. poz. 35, 2023, 2320 i 2369 oraz z 2021 r. poz. 159 i 1918), lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej, b) w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany - w formie schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania oraz zasiłku celowego; 3) mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej oraz członkom ich rodzin w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (Dz. U. z 2021 r. poz. 1697), posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 5a1)W brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 10 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2369), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2021 r.. Prawo do świadczeń w formie interwencji kryzysowej, schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania oraz zasiłku celowego przysługuje: 1) cudzoziemcom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zaświadczenia, o którym mowa w art. 170 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub 2) cudzoziemcom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia, o którym mowa w art. 176 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub 3) obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej oraz członkom ich rodzin w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin posiadającym zaświadczenie, o którym mowa w art. 41a ust. 1 tej ustawy. Art. 6. Użyte w ustawie określenia oznaczają: 1) całkowita niezdolność do pracy - całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych; 2) dochód dziecka - dochód, do którego zalicza się kwotę otrzymywanej renty wraz z dodatkiem dla sierot zupełnych, zasiłek pielęgnacyjny, dodatek pielęgnacyjny, otrzymywane alimenty oraz kwotę odpowiadającą dochodom uzyskiwanym z majątku dziecka; 3) dochód na osobę w rodzinie - dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie; 4) dochód rodziny - sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie; 5) jednostka organizacyjna pomocy społecznej - regionalny ośrodek polityki społecznej, powiatowe centrum pomocy rodzinie, ośrodek pomocy społecznej, centrum usług społecznych - w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz. U. poz. 1818), dom pomocy społecznej, placówkę specjalistycznego poradnictwa, w tym rodzinnego, ośrodek wsparcia i ośrodek interwencji kryzysowej; 6) kontrakt socjalny - pisemną umowę zawartą z osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy, w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny; 7) niezdolność do pracy z tytułu wieku - osiągnięcie wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 oraz w art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291, 353, 794, 1621 i 1981); 8) osoba bezdomna - osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania; 9) osoba samotna - osobę samotnie gospodarującą, niepozostającą w związku małżeńskim i nieposiadającą wstępnych ani zstępnych; 10) osoba samotnie gospodarująca - osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe; 11) osoba zatrudniona - osobę pozostającą w zatrudnieniu w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy lub prowadzącą działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów dotyczących działalności gospodarczej; 11a) (uchylony) 12) praca socjalna - działalność zawodową mającą na celu pomoc osobom i rodzinom we wzmacnianiu lub odzyskiwaniu zdolności do funkcjonowania w społ