Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiejz dnia 22 lutego 2019 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks wyborczy Spis treści Treść obwieszczenia Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy Dział I - Przepisy wstępne Rozdział 1 - Przepisy ogólne Rozdział 2 - Prawa wyborcze Rozdział 3 - Obwody głosowania Rozdział 4 - Rejestr wyborców Rozdział 5 - Spis wyborców Rozdział 5a - Przekazywanie informacji o wyborach wyborcom Rozdział 6 - Przepisy wspólne dla głosowania Rozdział 6a - Głosowanie korespondencyjne przez wyborców niepełnosprawnych Rozdział 7 - Głosowanie przez pełnomocnika Rozdział 7a Rozdział 8 Rozdział 9 - Ustalanie wyników głosowania w obwodzie Rozdział 10 - Protesty wyborcze Rozdział 11 - Komitety wyborcze Rozdział 11a - Mężowie zaufania i obserwatorzy społeczni Rozdział 12 - Kampania wyborcza Rozdział 13 - Kampania wyborcza w programach nadawców radiowych i telewizyjnych Rozdział 14 - Finansowanie wyborów z budżetu państwa Rozdział 15 - Finansowanie kampanii wyborczej Dział II - Organy wyborcze Rozdział 1 - Przepisy ogólne Rozdział 2 - Państwowa Komisja Wyborcza Rozdział 3 - Komisarze wyborczy Rozdział 4 - Okręgowa komisja wyborcza Rozdział 5 - Rejonowa komisja wyborcza Rozdział 6 - Terytorialna komisja wyborcza Rozdział 7 - Obwodowe komisje wyborcze Rozdział 8 - Krajowe Biuro Wyborcze Rozdział 9 - Urzędnicy wyborczy Dział III - Wybory do Sejmu Rozdział 1 - Zasady ogólne Rozdział 2 - Okręgi wyborcze Rozdział 3 - Zgłaszanie kandydatów na posłów Rozdział 4 - Karty do głosowania Rozdział 5 - Sposób głosowania i warunki ważności głosu Rozdział 6 - Ustalanie wyników głosowania i wyników wyborów w okręgu wyborczym Rozdział 7 - Ogłaszanie wyników wyborów do Sejmu Rozdział 8 - Ważność wyborów Rozdział 9 - Wygaśnięcie mandatu posła i uzupełnienie składu Sejmu Rozdział 10 - Kampania wyborcza w programach publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych Dział IV - Wybory do Senatu Rozdział 1 - Zasady ogólne Rozdział 2 - Okręgi wyborcze Rozdział 3 - Szczególne zadania komisji wyborczych Rozdział 4 - Zgłaszanie kandydatów na senatorów Rozdział 5 - Karty do głosowania Rozdział 6 - Sposób głosowania i warunki ważności głosu Rozdział 7 - Ustalanie wyników głosowania i wyników wyborów w okręgu wyborczym Rozdział 8 - Ogłaszanie wyników wyborów do Senatu Rozdział 9 - Wygaśnięcie mandatu senatora i uzupełnienie składu Senatu Rozdział 10 - Kampania wyborcza w programach publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych Rozdział 11 - Szczególne zasady finansowania kampanii wyborczej do Senatu Dział V - Wybory Prezydenta Rzeczypospolitej Rozdział 1 - Zasady ogólne Rozdział 2 - Zgłaszanie kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej Rozdział 3 - Karty do głosowania Rozdział 4 - Sposób głosowania i warunki ważności głosu Rozdział 5 - Ustalanie wyników głosowania i wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej. Ważność wyborów Rozdział 6 - Kampania wyborcza w programach publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych Rozdział 7 - Finansowanie kampanii wyborczej Dział VI - Wybory do Parlamentu Europejskiego Rozdział 1 - Zasady ogólne Rozdział 2 - Komisje wyborcze i okręgi wyborcze Rozdział 3 - Zgłaszanie kandydatów na posłów do Parlamentu Europejskiego Rozdział 4 - Kampania wyborcza w programach publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych Rozdział 5 - Ustalanie wyników głosowania i wyników wyborów Rozdział 6 - Ogłaszanie wyników wyborów do Parlamentu Europejskiego Rozdział 7 - Wygaśnięcie mandatu. Utrata mandatu Dział VII - Wybory do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego Rozdział 1 - Zasady ogólne Rozdział 2 - Obsadzenie mandatów bez głosowania Rozdział 3 - Ogłaszanie wyników wyborów na obszarze kraju Rozdział 4 - Wygaśnięcie mandatu radnego. Wybory uzupełniające i przedterminowe Rozdział 5 - Zmiany w podziale terytorialnym państwa Rozdział 6 - Ważność wyborów Rozdział 7 - Zgłaszanie kandydatów na radnych Rozdział 8 - Nadawanie numerów zarejestrowanym listom kandydatów Rozdział 9 - Kampania wyborcza w programach publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych Rozdział 10 - Przepisy szczególne dotyczące wyborów do rad gmin Rozdział 11 - Przepisy szczególne dotyczące wyborów do rad powiatów Rozdział 12 - Przepisy szczególne dotyczące wyborów do sejmików województw Dział VIII - Wybory wójta, burmistrza i prezydenta miasta Rozdział 1 - Przepisy ogólne Rozdział 2 - Zgłaszanie kandydatów na wójta Rozdział 3 - Karty do głosowania Rozdział 4 - Sposób głosowania, warunki ważności głosu i ustalanie wyników wyborów Rozdział 5 - Kampania wyborcza w programach publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych Rozdział 6 - Wygaśnięcie mandatu wójta Dział IX - Przepisy karne Dział X - Przepis końcowy Załącznik nr 1 - Wykaz okręgów wyborczych do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Załącznik nr 2 - Wykaz okręgów wyborczych do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej Załącznik nr 3 - Wykaz okręgów wyborczych w wyborach do Parlamentu Europejskiego Treść obwieszczenia 1. Na podstawie art. 16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1523 oraz z 2018 r. poz. 2243) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2018 r. poz. 754), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych: 1) ustawą z dnia 11 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych (Dz. U. poz. 130 i 1349), 2) ustawą z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. poz. 1000), 3) ustawą z dnia 15 czerwca 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1349), 4) ustawą z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy (Dz. U. poz. 273) oraz zmian wynikających z przepisów ogłoszonych przed dniem 20 lutego 2019 r. 2. Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje: 1) art. 7-19 ustawy z dnia 11 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych (Dz. U. poz. 130 i 1349), które stanowią: „ Art. 7. 1. Kadencja dotychczasowej Państwowej Komisji Wyborczej wygasa z dniem wejścia w życie przepisów art. 5 pkt 59 i 60 niniejszej ustawy. 2. Prezydent Rzeczypospolitej powołuje wszystkich członków Państwowej Komisji Wyborczej w ciągu 100 dni od dnia wyborów do Sejmu zarządzonych w związku z upływem obecnej kadencji Sejmu oraz zwołuje jej pierwsze posiedzenie w nowym składzie, wyznaczając jego termin najpóźniej na 110 dzień od dnia powołania nowego składu Państwowej Komisji Wyborczej. 3. Państwowa Komisja Wyborcza działa w dotychczasowym składzie do czasu otwarcia posiedzenia, o którym mowa w ust. 2. Art. 8. 1. Państwowa Komisja Wyborcza czuwa nad sprawnym wdrożeniem wymagań określonych w art. 162 § 2 i 3 ustawy zmienianej w art. 5, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Do czasu zakończenia odpowiednich działań Państwowa Komisja Wyborcza może dopuścić stosowanie, w niezbędnym zakresie, dotychczasowych rozwiązań, jeżeli nie będzie to stać w sprzeczności z potrzebami dotyczącymi sprawnej organizacji wyborów i społecznego zaufania do procedur wyborczych. 2. Uchwały Państwowej Komisji Wyborczej podjęte na podstawie ust. 1 zdanie drugie podaje się do publicznej wiadomości na stronie internetowej Komisji. Art. 9. Państwowa Komisja Wyborcza dostosuje właściwość terytorialną komisarzy wyborczych, o której mowa w art. 166 § 2 ustawy zmienianej w art. 5, uwzględniając liczbę komisarzy wyborczych, o której mowa w art. 166 § 3 tej ustawy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, w terminie 14 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Art. 10. 1. Stosunek pracy dotychczasowego Szefa Krajowego Biura Wyborczego wygasa w dniu powołania nowego Szefa Krajowego Biura Wyborczego. 2. Państwowa Komisja Wyborcza powołuje nowego Szefa Krajowego Biura Wyborczego w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. 3. W przypadku niepowołania przez Państwową Komisję Wyborczą nowego Szefa Krajowego Biura Wyborczego, w terminie, o którym mowa w ust. 2, Szefa Krajowego Biura Wyborczego powołuje niezwłocznie minister właściwy do spraw wewnętrznych. Art. 11. 1. Kadencja dotychczasowych komisarzy wyborczych wygasa w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy. 2. Państwowa Komisja Wyborcza powołuje nowych komisarzy wyborczych w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. 3. Komisarze wyborczy, o których mowa w ust. 1, pełnią funkcję do czasu powołania komisarzy wyborczych, o których mowa w ust. 2. 4. W przypadku niepowołania przez Państwową Komisję Wyborczą nowych komisarzy wyborczych, w terminie, o którym mowa w ust. 2, komisarzy powołuje niezwłocznie minister właściwy do spraw wewnętrznych. Art. 12. 1. Rada gminy dokona podziału gminy na okręgi wyborcze w wyborach do rady gminy w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. 2. Przy ustalaniu podziału gminy na okręgi wyborcze uwzględnia się liczbę mieszkańców ujętych w stałym rejestrze wyborców danej gminy na koniec kwartału poprzedzającego kwartał, w którym rada gminy dokonuje podziału gminy na okręgi wyborcze. 3. Przepis art. 420 ustawy, o której mowa w art. 5, w brzmieniu dotychczasowym, stosuje się odpowiednio, z tym że na postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej przysługuje prawo wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w terminie 3 dni od daty podania tego postanowienia do publicznej wiadomości. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów nie później niż w ciągu 5 dni od dnia jej wniesienia. Od orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego nie przysługuje środek prawny. 3a. Do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) dotyczące spraw ze skarg, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1 tej ustawy, z wyłączeniem art. 52-55, art. 61 § 2-6, art. 90, art. 91 § 2, art. 93, art. 96-122, art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, pkt 2 i 3 oraz art. 243-262, z tym, że termin, o którym mowa w art. 193 tej ustawy wynosi 5 dni. 3b. Do ustalenia terminu złożenia skargi do komisarza wyborczego i odwołania do Państwowej Komisji Wyborczej, wskazanych w art. 420 ustawy, o której mowa w art. 5, w brzmieniu dotychczasowym, oraz skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosuje się odpowiednio art. 9 tej ustawy. 4. Jeżeli rada gminy nie dokona podziału gminy na okręgi wyborcze, w terminie, o którym mowa w ust. 1, podziału dokonuje komisarz wyborczy w terminie 14 dni od dnia upływu terminu, o którym mowa w ust. 1. Art. 13. 1. Rada gminy dokona podziału gminy na stałe obwody głosowania, o których mowa w art. 12 ustawy, o której mowa w art. 5, oraz ustali ich numery, granice oraz siedziby obwodowych komisji wyborczych w terminie 1 miesiąca od dnia podziału gminy na okręgi wyborcze, o których mowa w art. 12. 2. Przepis art. 12 § 13 ustawy, o której mowa w art. 5, w brzmieniu dotychczasowym stosuje się odpowiednio. 3. Jeżeli rada gminy nie dokona podziału gminy na stałe obwody głosowania, w terminie, o którym mowa w ust. 1, podziału dokonuje komisarz wyborczy w terminie 14 dni od dnia upływu terminu, o którym mowa w ust. 1. Art. 14. Szef Krajowego Biura Wyborczego, o którym mowa w art. 10 ust. 2, powołuje urzędników wyborczych w terminie 90 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Art. 15. Przepisy ustaw, o których mowa w art. 1, art. 2, art. 3, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, przepisy art. 383 § 2a, art. 383a, art. 384 § 1, art. 492 § 2a, art. 492a, art. 493 § 1 ustawy zmienianej w art. 5, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, oraz przepisy ustawy, o której mowa w art. 6, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą stosuje się do kadencji organów jednostek samorządu terytorialnego następujących po kadencji, w czasie której niniejsza ustawa weszła w życie. Art. 16. 1. Od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do zakończenia kadencji organów jednostek samorządu terytorialnego, w czasie której niniejsza ustawa weszła w życie nie przeprowadza się nowych, przedterminowych i uzupełniających wyborów tych organów, z wyjątkiem wyborów zarządzonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. 2. W przypadku wygaśnięcia mandatu wójta, po wejściu w życie niniejszej ustawy, a przed upływem kadencji, w czasie której niniejsza ustawa weszła w życie, zastosowanie ma przepis art. 28f ustawy, o której mowa w art. 1. Art. 17. Przepis art. 11 § 4 ustawy zmienianej w art. 5 nie dotyczy wybrania na wójta, burmistrza lub prezydenta miasta przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Art. 18. Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 8 § 2, art. 53e § 12, art. 53g § 7 oraz art. 53j § 1 i 3 ustawy zmienianej w art. 5 zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 8 § 2, art. 53e § 12, art. 53g § 7 oraz art. 53j § 1 i 3 ustawy zmienianej w art. 5, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, jednak nie dłużej niż przez 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Art. 19. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem: 1) art. 5 pkt 5 w zakresie § 2, 4, 9 i 11-14, pkt 7, 8, 12, pkt 68 lit. a tiret drugie w zakresie pkt 3b i 3d, pkt 99, 109, 110, 129, 130, 134 i 135, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2019 r.; 2) art. 5 pkt 59 oraz pkt 60 lit. a, b i d, które wchodzą w życie z pierwszym dniem kadencji Sejmu następującej po kadencji, w czasie której niniejsza ustawa weszła w życie. ” ; 2) odnośników nr 1 i 2 oraz art. 176 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. poz. 1000), które stanowią: „ 1) Niniejsza ustawa służy stosowaniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych). 2) Niniejsza ustawa w zakresie swojej regulacji wdraża dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/680 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez właściwe organy do celów zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych i wykonywania kar, w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylającą decyzję ramową Rady 2008/977/WSiSW. ” „ Art. 176. Ustawa wchodzi w życie z dniem 25 maja 2018 r. ” ; 3) art. 7-10 ustawy z dnia 15 czerwca 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1349), które stanowią: „ Art. 7. 1. Do postępowań w sprawach podziału na okręgi wyborcze dokonywanego przez radę powiatu i sejmik województwa przepis art. 456 ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, stosuje się odpowiednio, z tym że na postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej przysługuje prawo wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w terminie 3 dni od daty podania tego postanowienia do publicznej wiadomości. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów nie później niż w ciągu 5 dni od dnia jej wniesienia. Od orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego nie przysługuje środek prawny. 2. Do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) dotyczące spraw ze skarg, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1 tej ustawy, z wyłączeniem art. 52-55, art. 61 § 2-6, art. 90, art. 91 § 2, art. 93, art. 96-122, art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, pkt 2 i 3 oraz art. 243-262, z tym, że termin, o którym mowa w art. 193 tej ustawy, wynosi 5 dni. 3. Do ustalenia terminu złożenia skargi do komisarza wyborczego i odwołania do Państwowej Komisji Wyborczej, wskazanych w art. 456 ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, oraz skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosuje się odpowiednio art. 9 tej ustawy. Art. 8. Postępowania w sprawach ze skarg na postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 7 niniejszej ustawy oraz przepisów ustawy, o której mowa w art. 6, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Art. 9. Przepis art. 7 ust. 3 niniejszej ustawy oraz art. 12 ust. 3b ustawy, o której mowa w art. 6, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, ma zastosowanie do skarg na postanowienia Państwowej Komisji Wyborczej podane do publicznej wiadomości po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy. Art. 10. Ustawa wchodzi w życie po upływie 7 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 6 pkt 1, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2019 r. ” ; 4) art. 2-5 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy (Dz. U. poz. 273), które stanowią: „ Art. 2. Przepisy art. 97 § 2, art. 205 § 1 i art. 218 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą mają zastosowanie po raz pierwszy do wyborów do Sejmu i Senatu zarządzonych po wejściu w życie niniejszej ustawy. Art. 3. Do wyborów zarządzonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym. Art. 4. Przepis art. 11 § 2 pkt 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą nie dotyczy skazania prawomocnym wyrokiem przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy osób pełniących w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy funkcji wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, na karę inną niż pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Art. 5. Ustawa wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. ” . Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy1)Przepisy niniejszej ustawy wdrażają postanowienia dyrektywy Rady 93/109/WE z dnia 6 grudnia 1993 r. ustanawiającej szczegółowe warunki wykonywania prawa do głosowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego przez obywateli Unii mających miejsce zamieszkania w Państwie Członkowskim, którego nie są obywatelami oraz dyrektywy Rady 94/80/WE z dnia 19 grudnia 1994 r. ustanawiającej szczegółowe zasady korzystania z prawa głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych przez obywateli Unii zamieszkałych w Państwie Członkowskim, którego nie są obywatelami. Dział I Przepisy wstępne Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. Kodeks wyborczy określa zasady i tryb zgłaszania kandydatów, przeprowadzania oraz warunki ważności wyborów: 1) do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej; 2) Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej; 3) do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej; 4) do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego; 5) wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Art. 2. W wyborach głosować można tylko osobiście, chyba że kodeks stanowi inaczej. Art. 3. W tych samych wyborach głosować można tylko jeden raz. Art. 4. Wybory odbywają się w dniu wolnym od pracy. Art. 5. Ilekroć w kodeksie jest mowa o: 1) wyborach - należy przez to rozumieć wybory do Sejmu i do Senatu, wybory Prezydenta Rzeczypospolitej, wybory do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej, wybory do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego oraz wybory wójtów, burmistrzów i prezydentów miast; 2) referendach - należy przez to rozumieć referenda ogólnokrajowe i referenda lokalne; 3) organach stanowiących jednostek samorządu terytorialnego - należy przez to rozumieć, odpowiednio, rady gmin, rady powiatów i sejmiki województw; 4) radzie gminy - należy przez to rozumieć także radę miasta na prawach powiatu; 5) ra