Rozporządzenie Ministra Zdrowiaz dnia 5 października 2017 r.w sprawie opłat za czynności wykonywane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w ramach urzędowych kontroli żywności 1)Minister Zdrowia kieruje działem administracji rządowej - zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Zdrowia (Dz. U. poz. 1908). Spis treści Treść rozporządzenia Załącznik - Stawki opłat za wykonanie badań laboratoryjnych pobranych próbek środków spożywczych lub materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością Treść rozporządzenia Na podstawie art. 75 ust. 4 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2017 r. poz. 149 i 60) zarządza się, co następuje: § 1. Rozporządzenie określa wysokość opłat mających na celu pokrycie kosztów ponoszonych przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej za czynności wykonywane w ramach urzędowych kontroli żywności, w tym metody obliczania niektórych opłat, stawki opłat oraz sposób wnoszenia opłat. § 2. 1. Opłaty za czynności wykonywane przez pracowników Państwowej Inspekcji Sanitarnej w ramach urzędowych kontroli żywności obejmują koszty wykonania następujących czynności: 1) czynności kontrolnych w zakresie spełniania przez podmiot działający na rynku spożywczym obowiązujących wymagań prawa żywnościowego; 2) oceny spełniania wymagań w zakresie bezpieczeństwa żywności przez środki spożywcze oraz materiały i wyroby przeznaczone do kontaktu z żywnością, w tym: a) oceny cech organoleptycznych, b) pobrania próbek środków spożywczych lub materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością do badań laboratoryjnych, c) wykonania badań laboratoryjnych pobranych próbek środków spożywczych lub materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością oraz przedstawienia ich wyników; 3) innych niż określone w pkt 1 i 2 czynności kontrolnych w ramach granicznej kontroli sanitarnej środków spożywczych lub materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, w tym wydania świadectwa stwierdzającego spełnienie wymagań zdrowotnych przez środek spożywczy lub materiał i wyrób przeznaczony do kontaktu z żywnością lub sporządzenia wspólnotowego dokumentu wejścia (CED - Common Entry Document). 2. Koszty, o których mowa w ust. 1, obejmują również inne uzasadnione wydatki poniesione w związku z: 1) dojazdem do miejsca wykonania czynności; 2) kontrolą dokumentów; 3) wysłaniem próbek do badań laboratoryjnych; 4) kontrolą prawidłowości procesów technologicznych, warunków produkcji, magazynowania i transportu środków spożywczych lub materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością. § 3. Stawka opłaty za wykonanie czynności, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 1, obejmuje: 1) stawkę ryczałtową z tytułu przeprowadzenia czynności kontrolnych - 52 zł oraz 2) stawkę ryczałtową za każdą rozpoczętą godzinę przeprowadzenia czynności kontrolnych - 17 zł. § 4. 1. Stawki opłat za wykonanie czynności, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 2 lit. a i b, dotyczących jednego środka spożywczego lub materiału i wyrobu przeznaczonego do kontaktu z żywnością wynoszą: 1) ocena cech organoleptycznych - 9 zł; 2) prawidłowość oznakowania, prezentacji i reklamy: a) środków spożywczych powszechnego spożycia lub materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością - 23 zł, b) suplementów diety, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i środków spożywczych wzbogacanych witaminami lub składnikami mineralnymi - 52 zł; 3) proste pobranie próbek - 17 zł; 4) złożone pobranie próbek - 52 zł. 2. Czynność, o której mowa w ust. 1 pkt 3, obejmuje pobranie próbki bez konieczności dzielenia lub mieszania poszczególnych składników środka spożywczego. 3. Czynność, o której mowa w ust. 1 pkt 4, obejmuje, wymagające użycia sterylnego sprzętu i opakowania, wydzielenie określonej części reprezentatywnej z całej partii lub pobranie kilku części lub składników środka spożywczego i ich wymieszanie w celu uzyskania próbki reprezentatywnej dla danego środka spożywczego. § 5. 1. Stawki opłat za wykonanie badań laboratoryjnych, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 2 lit. c, określa załącznik do rozporządzenia. 2. W przypadku konieczności wykonania badania laboratoryjnego, dla którego w załączniku do rozporządzenia nie określono stawki opłaty, przy ustalaniu wysokości opłaty uwzględnia się stawkę za badanie takiego samego rodzaju. § 6. Stawki opłat za wykonanie czynności, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3, wynoszą: 1) kontrola dokumentacji jednej partii towaru zgłoszonego do granicznej kontroli sanitarnej - 17 zł; 2) oględziny jednej partii towaru o masie: a) poniżej 1 tony za 1 kontener lub pojemnik - 17 zł, b) od 1 do 10 ton - 100 zł, c) powyżej 10 ton do 25 ton - 200 zł, d) powyżej 25 ton do 60 ton - 300 zł, e) powyżej 60 ton - 500 zł; 3) kontrola jednej partii towaru przewożonego w samochodzie, autocysternie, cysternie, wagonie kolejowym lub na statku - 41 zł; 4) w przypadku świadectwa lub innego dokumentu, stwierdzającego spełnienie wymagań zdrowotnych przez środek spożywczy lub materiał i wyrób przeznaczony do kontaktu z żywnością za: a) jego sporządzenie - 35 zł, b) każdy kolejny środek spożywczy lub materiał i wyrób przeznaczony do kontaktu z żywnością ujęty w świadectwie lub innym dokumencie - 15 zł, c) każdy dodatkowy, żądany przez stronę, egzemplarz świadectwa lub innego dokumentu - 5 zł; 5) sporządzenie wspólnotowego dokumentu wejścia (CED - Common Entry Document) - 35 zł. § 7. Opłaty za czynności wykonywane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w ramach urzędowych kontroli żywności są wnoszone: 1) gotówką do kasy właściwej stacji sanitarno-epidemiologicznej albo 2) na wskazany rachunek bankowy właściwej stacji sanitarno-epidemiologicznej, albo 3) na wskazany rachunek bankowy właściwego organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji albo Wojskowej Inspekcji Sanitarnej. § 8. Do ustalania wysokości opłat za czynności wykonywane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w ramach urzędowych kontroli żywności, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy dotychczasowe. § 9. Traci moc rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 maja 2009 r. w sprawie opłat za czynności wykonywane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w ramach urzędowych kontroli żywności (Dz. U. poz. 656 oraz z 2011 r. poz. 95). § 10. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. 1) Minister Zdrowia kieruje działem administracji rządowej - zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Zdrowia (Dz. U. poz. 1908). Załącznik - Stawki opłat za wykonanie badań laboratoryjnych pobranych próbek środków spożywczych lub materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością I. Badania fizykochemiczne Lp. Rodzaj oznaczenia Stawka w zł 1 2 3 1 Alkohol etylowy: 1) metoda piknometryczna bez destylacji 59 2) metoda piknometryczna z destylacją 85 3) metoda areometryczna 9 4) metoda chromatograficzna GC 73 2 Alkohol etylowy - fuzle: metoda kolorymetryczna z odczytem wizualnym: 1) pierwsza próbka 109 2) następna próbka w serii 52 3 Alkohol etylowy w occie: metoda miareczkowa 116 4 Alkohol metylowy z destylacją: metoda kolorymetryczna: 1) pierwsza próbka 143 2) następna próbka w serii 70 5 Alkohol metylowy bez destylacji: metoda kolorymetryczna: 1) pierwsza próbka 128 2) następna próbka w serii 35 6 Alkohol metylowy: 1) metoda chromatograficzna GC: a) pierwsza próbka 52 b) następna próbka w serii 29 2) destylacja próbki 23 7 Aldehyd epihydrynowy (próba Kreisa): metoda wizualna 14 8 Azotany i azotyny: 1) metoda spektrofotometryczna: a) pierwsza próbka 238 b) następna próbka w serii 80 2) metoda enzymatyczna w przetworach mięsnych: a) pierwsza próbka 354 b) następna próbka w serii 238 9 Barwa oleju: skala jodowa 44 10 Barwniki: 1) wykrywanie 28 2) identyfikacja - metoda chromatografii bibułowej lub cienkowarstwowej 84 3) oznaczanie ilościowe jednego barwnika w próbce - metoda spektrofotometryczna 232 11 Barwniki: metoda chromatograficzna HPLC: 1) w napojach: a) pierwszy barwnik 235 b) każdy następny barwnik w próbce 153 2) w innych środkach spożywczych: a) pierwszy barwnik 272 b) każdy następny barwnik w próbce 153 12 Barwniki: Sudan I-IV lub biksyna lub para-Red metoda chromatograficzna HPLC: 1) pierwsza próbka 258 2) następna próbka w serii 169 13 Białko: metoda Kjeldahla 93 14 Chlorki: 1) metoda Mohra: a) pierwsza próbka 46 b) następna próbka w serii 20 2) metoda Volharda: a) pierwsza próbka 43 b) następna próbka w serii 34 15 Cukier: przed i po inwersji - metoda Lane-Eynona: 1) pierwsza próbka 108 2) następna próbka w serii 74 16 Ciężar właściwy: 1) metoda areometryczna 9 2) metoda piknometryczna 35 17 Cyjanowodór: metoda spektrofotometryczna: 1) pierwsza próbka 81 2) następna próbka w serii 23 18 Dwutlenek węgla: nasycenie 6 19 Ekstrakt: 1) metoda piknometryczna 46 2) metoda refraktometryczna 35 20 Gluten: 1) metoda wagowa 44 2) metoda immunoenzymatyczna 290 21 Glutaminian sodu: 1) metoda spektrofotometryczna 377 2) metoda chromatograficzna HPLC: a) pierwsza próbka 297 b) następna próbka w serii 117 22 Jodek potasu: metoda kolorymetryczna 162 23 Histamina: metoda chromatograficzna HPLC: 1) pierwsza próbka 292 2) następna próbka w serii 116 24 Kofeina: 1) metoda chromatograficzna HPLC: a) w napojach: - pierwsza próbka 147 - następna próbka w serii 95 b) w pozostałych środkach spożywczych: - pierwsza próbka 174 - następna próbka w serii 122 2) metoda Prange-Waltera 81 25 Kwasowość: 1) metoda miareczkowa - w środowisku wodnym 28 2) metoda miareczkowa - w środowisku etanolowo-wodnym 58 3) metoda miareczkowa - kwasowość lotna 64 4) metoda potencjometryczna 21 26 Konserwanty: kwas benzoesowy 1) metoda spektrofotometryczna 164 2) metoda kolorymetryczna 207 27 Konserwanty: kwas benzoesowy metoda chromatograficzna HPLC: 1) w napojach: a) pierwsza próbka 252 b) następna próbka w serii 164 2) w pozostałych środkach spożywczych: a) pierwsza próbka 290 b) następna próbka w serii 202 28 Konserwanty: kwas sorbowy metoda spektrofotometryczna 162 29 Konserwanty: kwas sorbowy metoda chromatograficzna HPLC: 1) w napojach: a) pierwsza próbka 266 b) następna próbka w serii 173 2) w pozostałych środkach spożywczych: a) pierwsza próbka 306 b) następna próbka w serii 213 30 Konserwanty: kwas sorbowy + kwas benzoesowy metoda chromatograficzna HPLC: 1) w napojach: a) pierwsza próbka 286 b) następna próbka w serii 198 2) w pozostałych środkach spożywczych: a) pierwsza próbka 324 b) następna próbka w serii 237 31 Konserwanty: dwutlenek siarki 1) metoda destylacyjna i miareczkowanie 85 2) metoda miareczkowa bezpośrednia 62 32 Kwas erukowy: metoda chromatografii gazowej: 1) pierwsza próbka 187 2) następna próbka w serii 77 33 Liczba kwasowa w tłuszczach: metoda miareczkowa 66 34 Liczba nadtlenkowa w tłuszczach: metoda miareczkowa 125 35 Liczba jodowa w tłuszczach: metoda wizualna i miareczkowa 55 36 Metale: ołów, kadm mineralizacja sucha - metoda ASA: 1) pierwsza próbka 186 (każdy pierwiastek) 2) następna próbka w serii 139 (każdy pierwiastek) 37 Metale: żelazo, nikiel metoda ASA lub ICP 164 (każdy metal) 38 Metale: miedź, cynk mineralizacja sucha - metoda ASA: 1) pierwsza próbka za jeden pierwiastek 120 2) następna próbka w serii za jeden pierwiastek 94 39 Metale: rtęć 1) mineralizacja mokra - metoda ASA: a) pierwsza próbka 174 b) następna próbka w serii 162 2) metoda ASA technika amalgamacji 58 40 Metale: arsen 1) mineralizacja mikrofalowa - metoda ASA lub ICP: a) pierwsza próbka 131 b) następna próbka w serii 120 2) mineralizacja sucha - metoda ASA lub ICP: a) pierwsza próbka 160 b) następna próbka w serii 92 41 Metale: cyna 1) mineralizacja mikrofalowa - metoda ASA lub ICP: a) pierwsza próbka 131 b) następna próbka w serii 79 2) mineralizacja sucha - metoda ASA lub ICP: a) pierwsza próbka 116 b) następna próbka w serii 59 3) metoda ekstrakcyjna - metoda ASA: a) pierwsza próbka 107 b) następna próbka w serii 50 4) metoda spektrofotometryczna 232 42 Mikroelementy: wapń, magnez metoda ASA lub ICP 81 (każdy pierwiastek) 43 5-hydroksymetylofurfurol w miodzie: metoda spektrofotometryczna 41 44 Obecność dekstryn skrobiowych w miodzie: metoda wizualna 41 45 Obecność melasy w miodzie: metoda wizualna 33 46 Obecność skrobi w miodzie: metoda wizualna 23 47 Liczba diastazowa w miodzie: metoda miareczkowa 65 48 Mikotoksyny - ochratoksyna A: 1) metoda immunoenzymatyczna ELISA: a) pierwsza próbka 986 b) następna próbka w serii 114 2) metoda immunoenzymatyczna ELISA ze wstępnym oczyszczaniem na kolumienkach ekstrakcyjnych: a) pierwsza próbka 1044 b) następna próbka w serii 406 3) metoda chromatograficzna HPLC: a) pierwsza próbka 347 b) następna próbka w serii 171 49 Mikotoksyny - aflatoksyna B1: 1) metoda chromatograficzna HPLC: a) pierwsza próbka 347 b) następna próbka w serii 171 2) metoda immunoenzymatyczna ELISA: a) pierwsza próbka 579 b) następna próbka w serii 151 3) metoda immunoenzymatyczna ELISA ze wstępnym oczyszczaniem na kolumienkach ekstrakcyjnych: a) pierwsza próbka 812 b) następna próbka w serii 327 50 Mikotoksyny - aflatoksyna M1: 1) metoda chromatograficzna HPLC: a) pierwsza próbka 343 b) następna próbka w serii 171 2) metoda immunoenzymatyczna ELISA 347 51 Mikotoksyny - suma aflatoksyn B1 B2, G1 G2: 1) metoda chromatograficzna HPLC: a) pierwsza próbka 577 b) następna próbka w serii 162 2) metoda immunoenzymatyczna ELISA: a) pierwsza próbka 389 b) następna próbka w serii 151 3) metoda immunoenzymatyczna ELISA ze wstępnym oczyszczaniem na kolumienkach ekstrakcyjnych: a) pierwsza próbka 812 b) następna próbka w serii 327 52 Mikotoksyny - zawartość ZEA: 1) metoda immunoenzymatyczna ELISA: a) pierwsza próbka 684 b) następna próbka w serii 87 2) metoda chromatograficzna HPLC: a) pierwsza próbka 347 b) następna próbka w serii 171 53 Mikotoksyny - zawartość fumonizyny: 1) metoda immunoenzymatyczna ELISA: a) pierwsza próbka 684 b) następna próbka w serii 87 2) metoda chromatograficzna HPLC: a) pierwsza próbka 347 b) następna próbka w serii 171 54 Mikotoksyny - zawartość DON: 1) metoda immunoenzymatyczna ELISA: a) pierwsza próbka 684 b) następna próbka w serii 87 2) metoda chromatograficzna HPLC: a) pierwsza próbka 347 b) następna próbka w serii 171 55 Mikotoksyny - patulina: metoda chromatograficzna HPLC: 1) pierwsza próbka 371 2) następna próbka w serii 267 56 Mikotoksyny - przygotowanie próbki przed oznaczaniem: 1) próbki od 1 kg do 5 kg 13 2) próbki powyżej 5 kg do 10 kg 25 3) próbki powyżej 10 kg do 20 kg 52 4) próbki powyżej 20 kg do 30 kg 77 57 3-MCPD (3-monochloropropan-l, 2-diol): technika GC/MS 1450 58 pH: metoda potencjometryczna 58 59 Popiół: 1) całkowity - metoda wagowa 99 2) nierozpuszczalny w kwasie solnym - metoda wagowa 139 60 Polifosforany dodane (bez białka): metoda wagowa: 1) pierwsza próbka 125 2) następna próbka w serii 81 61 Żelazocyjanek potasu (w soli): metoda fotokolorymetryczna 104 62 Pestycydy - amitraz: technika GC/MS 244 63 Pestycydy - bromek metylu: technika GC/ECD 112 64 Pestycydy - chlormekwat/mepikwat: technika LC/MS/MS 120 65 Pestycydy - ditiokarbaminiany: 1) metoda spektrofotometryczną UV-VIS 91 2) technika GC 174 66 Pestycydy - związki z różnych grup chemicznych: metoda Quechers technika: 1) GC/MS(/MS) i LC/MS(/MS) 435 2) GC/ECD/NPD/MS i LC/MS/MS 372 3) GC/ECD/NPD 234 4) GC/ECD/NPD/MS 291 5) GC/MS/MS 340 6) LC/MS/MS 224 67 Obecność pestycydów: technika GC/MS/MS lub LC/MS/MS 90 68 Substancje słodzące: aspartam, acesulfamK, sacharyniany: metoda chromatograficzna HPLC: 1) w napojach 232 2) w pozostałych środkach spożywczych 306 69 Substancje dodatkowe inne niż substancje słodzące i barwniki: 1) kwasowość/alkaliczność benzoesanu sodu - metoda miareczkowa 66 2) chlorowane związki organiczne - metoda nefelometryczna 121 70 Szkodniki żywnościowe: 1) obecność - metoda makroskopowa 12 2) obecność - metoda mikroskopowa 42 71 Tłuszcz: 1) metoda Gerbera 53 2) metoda Soxhleta 93 3) metoda Soxhleta z hydrolizą 162 4) metoda Szmidt-Bondzyńskiego 81 5) metoda Grossfelda 95 72 Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne WWA: metoda chromatograficzna HPLC: 1) bez zmydlania: a) pierwsza próbka 429 b) następna próbka w serii 249 2) ze zmydlaniem: a) pierwsza próbka 719 b) następna próbka w serii 348 73 Witamina C: 1) w próbkach bezbarwnych - metoda miareczkowa 55 2) w próbkach zabarwionych - metoda spektrofotometryczna 64 3) metoda HPLC 361 74 Zanieczyszczenia: 1) organiczne - wykrywanie 14 2) organiczne - oznaczenie, metoda wagowa 70 3) mechaniczne - makroskopowe badanie na obecność szkła i innych zanieczyszczeń 14 4) ferromagnetyczne - wykrywanie 14 5) ferromagnetyczne - oznaczenie, metoda wagowa 70 75 Oznaczanie jakościowe DNA soi Roundup Ready: metoda PCR 391 (jedna odmiana) 76 Oznaczanie ilościowe DNA soi Roundup Ready: metoda PCR 637 (jedna odmiana) 77 Oznaczanie jakościowe DNA kukurydzy: metoda PCR 392 (jedna odmiana) 78 Oznaczanie jakościowe DNA kukurydzy: metoda PCR 456 (wszystkie odmiany) 79 Oznaczanie jakościowe DNA sekwencji screeningowych (na wykrycie promotora 35S lub terminatora NOS): metoda PCR 401 80 Oznaczanie ilościowe DNA kukurydzy: metoda PCR 637 (jedna odmiana) 81 Oznaczanie zawartości pierwiastków promieniotwórczych cez-137 w żywności: metoda spektrometrii gamma 174 82 Oznaczanie zawartości pierwiastków promieniotwórczych stront-90 w żywności: metoda radiochemiczna 418 83 Wykrywanie napromieniania żywności: 1) metoda spektrometrii elektronowego rezonansu paramagnetycznego (EPR) 297 2) metoda luminescencji stymulowanej światłem (PSL) screening 137 3) metoda termoluminescencji (TL) 646 4) metoda analizy węglowodorów techniką chromatografii gazowej 383 84 Jakościowe próby chemiczne 29 85 Oznaczanie liczby formolowej 29 86 Ocena organoleptyczna jednego środka spożywczego: 1) metoda bezpośrednia (bez obróbki) 40 2) po przygotowaniu próbki 60 87 Ocena organoleptyczna jednego materiału i wyrobu do kontaktu z żywnością: 1) metoda bezpośrednia (zapach) 25 (każda substancja wzorcowa) 2) metoda trójkątowa (smak) 50 (każda substancja wzorcowa) 88 Oznaczanie oleju mineralnego w oleju słonecznikowym: metoda chromatograficzna GC 510 89 Oznaczanie wilgotności i suchej masy 29 90 Migracja globalna dla wyrobów jednorazowego użytku: 1) do wody destylowanej 113 2) do 3% kwasu octowego 115 3) do 10% lub 20% alkoholu etylowego 132 4) do 50%) alkoholu etylowego 184 5) do izooktanu 230 6) do 95%o alkoholu etylowego 299 91 Migracja globalna dla wyrobów wielokrotnego użytku: 1) do wody destylowanej 225 2) do 3% kwasu octowego 230 3) do 10% lub 20% alkoholu etylowego 265 4) do 50%) alkoholu etylowego 325 5) do izooktanu 459 6) do 95%o alkoholu etylowego 59 92 Migracja bisfenolu A: metoda chromatograficzna HPLC: 1) do 50% etanolu: a) pierwsza próbka 1232 b) następna próbka w serii 1001 2) do wody destylowanej lub 3%o kwasu octowego: a) pierwsza próbka 909 b) następna próbka w serii 813 93 Migracja pierwszorzędowych amin aromatycznych: metoda chromatograficzna HPLC: do 3%o kwasu octowego lub wody destylowanej 1) pierwsza próbka 1692 2) następna próbka w serii 1481 94 Wykrywanie i identyfikacja przeciwutleniaczy w PP: metoda chromatografii cienkowarstwowej 62 95 Wykrywanie zmiękczaczy w wyrobach PVC oraz stabilizatorów cynoorganicznych: metoda chromatografii cienkowarstwowej 86 96 Oznaczanie e-kaprolaktamu: metoda chromatografii gazowej GC: 1) pierwsza próbka 241 2) następna próbka w serii 147 97 Wykrywanie w wyrobach z gumy pozostałości przyspieszaczy z grupy tiuramów i karbaminianów: metoda chromatografii cienkowarstwowej 84 98 Formaldehyd: 1) w papierze - metoda spektrofotometryczna 348 2) w tworzywach sztucznych - w melaminie (do 1 płynu modelowego) - metoda spektrofotometryczna 348 99 Oznaczanie uwalnianego ołowiu i kadmu z powierzchni naczyń ceramicznych i innych niż ceramiczne: metoda ekstrakcyjna - odczyt