ἁμαρτάνω ()
hamartánō
czasownik (1.1) chybić, nie trafić; pomylić się, zbłądzićHenry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek-English Lexicon, wydanie dziewiąte, 1940, hasło „ἁμαρτάνω”, Corpus Lexicographicum, Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften.Anatole Bailly, Dictionnaire grec-français, Bailly 2020, hasło „ἁμαρτάνω”, Corpus Lexicographicum, Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften.Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, Βασικό Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής, hasło „ἁμαρτάνω”. (1.2) nie osiągnąć, nie uzyskać; być pozbawionym, stracić (1.3) rzadko: nie dopełnić, zaniedbać (1.4) popełnić błąd lub przewinienie, zawinić, postąpić niewłaściwie (1.5) w Septuagincie i Nowym Testamencie, w znaczeniu religijnym: grzeszyć, popełnić grzechTranslators Brief lexicon of Extended Strongs for Greek, na podstawie George’a Abbotta-Smitha, A Manual Greek Lexicon of the New Testament (1922), hasło „ἁμαρτάνω”, Corpus Lexicographicum, Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften.
(1) koniugacja I; formy podstawowe (1. os. lp. trybu oznajmującego): praesens strony czynnej ἁμαρτάνω, futurum strony medialnej ἁμαρτήσομαι, aoryst II strony czynnej ἥμαρτον, perfectum strony czynnej ἡμάρτηκα, perfectum strony medialno-biernej ἡμάρτημαι, aoryst strony biernej ἡμαρτήθην w grece późniejszej również futurum strony czynnej ἁμαρτήσω oraz aoryst I strony czynnej ἡμάρτησα
(1.1) ἤμβροτες οὐδ᾽ ἔτυχες → chybiłeś i nie trafiłeśHomer, Ἰλιάς 5.287, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.1) ἢ τῆς ὁδοῦ τὸ παράπαν ἡμαρτήκαμεν; → czy też zupełnie pomyliliśmy drogę?Arystofanes, Πλοῦτος 961, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.1) Κροῖσος δὲ ἁμαρτὼν τοῦ χρησμοῦ → Krezus zaś, pomyliwszy się co do wyroczniHerodot, Ἱστορίαι 1.71.1, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.2) τί γὰρ ἀνδρὶ κακὸν μεῖζον, ἁμαρτεῖν πιστῆς ἀλόχου; → bo jakie większe nieszczęście dla mężczyzny niż stracić wierną żonę?Eurypides, Ἄλκηστις 879–880, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.2) χειρῶν ἐξ Ὀδυσῆος ἁμαρτήσεσθαι ὀπωπῆς → z rąk Odyseusza stracić wzrokHomer, Ὀδύσσεια 9.512, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.2) οὐ γὰρ εἰκός οὔτ᾽ ἐμὲ ὑμῶν ἁμαρτεῖν τοῦτό γ᾽ οὔθ᾽ ὑμᾶς ἐμοῦ → bo nie godzi się, abym nie uzyskał tego od was, ani wy od mnieSofokles, Φιλοκτήτης 230–231, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.3) ἐπεὶ οὔ τι φίλων ἡμάρτανε δώρων → ponieważ wcale nie zaniedbywał miłych darówHomer, Ἰλιάς 24.68, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.3) πῶς λιπόναυς γένωμαι ξυμμαχίας ἁμαρτών; → jak mam zostać dezerterem z floty, nie dochowawszy sojuszu?Ajschylos, Ἀγαμέμνων 212–213, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Ανθολογία Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”. (1.4) ἑκὼν ἑκὼν ἥμαρτον, οὐκ ἀρνήσομαι → świadomie, świadomie zawiniłem, nie zaprzeczęAjschylos, Προμηθεὺς δεσμώτης 266, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.4) πεφύκασί τε ἅπαντες καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ ἁμαρτάνειν → wszyscy też z natury popełniają błędy zarówno prywatnie, jak i publicznieTukidydes, Ἱστορίαι 3.45.3, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.4) τὴν ἁμαρτίαν αἰσχρὰν ἁμαρτὼν ἀναλαβεῖν πειράσομαι → popełniwszy haniebny błąd, spróbuję go naprawićSofokles, Φιλοκτήτης 1248–1249, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.5) Κύριε, ποσάκις ἁμαρτήσει εἰς ἐμὲ ὁ ἀδελφός μου; → Panie, ile razy zgrzeszy przeciwko mnie mój brat?SBL Greek New Testament (SBLGNT), Ewangelia według Mateusza 18,21, BibleGateway. (1.5) πάντες γὰρ ἥμαρτον → wszyscy bowiem zgrzeszyliSBL Greek New Testament (SBLGNT), List do Rzymian 3,23, BibleGateway. (1.5) ἐὰν εἴπωμεν ὅτι οὐχ ἡμαρτήκαμεν → jeśli mówimy, że nie zgrzeszyliśmySBL Greek New Testament (SBLGNT), Pierwszy List Jana 1,10, BibleGateway.
(1.1-3) często z dopełniaczem (1.4) także bez dopełnienia, z biernikiem pokrewnym znaczeniowo oraz z wyrażeniami przyimkowymi (1.5) w Nowym Testamencie także bez dopełnienia oraz z εἰς + biernik, między innymi w znaczeniu „zgrzeszyć przeciwko komuś”
ἁμάρτημα, ἁμαρτία, ἁμαρτέω, ἀφαμαρτάνω, διαμαρτάνω, ἐξαμαρτάνω, ἁμαρτωλός, ἀναμάρτητος
od „chybić, nie trafić”; por. νημερτής
późniejszy czas przyszły: ἁμαρτήσω; późniejszy aoryst pierwszy: ἡμάρτησα w języku Homera poświadczony jest aoryst ἤμβροτον, występujący w trybie oznajmującym; np. ἤμβροτες w Iliadzie 5.287 w stronie biernej czasownik jest poświadczony między innymi w odniesieniu do popełniania błędu lub niepowodzenia; urzeczownikowione formy τὰ ἡμαρτημένα i τὰ ἡμαρτηθέντα oznaczają błędy lub uchybienia