__TOC__ czas ()
, ,
rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy (1.1) wymiar używany do określania kolejności zdarzeń; (1.2) chwila, moment, pora (1.3) odmiany czasownika, polegająca na rozróżnianiu chwili wykonania czynności względem momentu wypowiedzi
(1.1) (1.2-3)
(1.1) Czas jest nazywany „czwartym wymiarem”. (1.1) W samotnym biegu uzyskała czas 13,22, dający awansCały stadion kibicuje jednej, jedynej Polce i..., twitter.com, 8/6/2024. (1.2) Myślę, że już czas iść. (1.3) W języku polskim są trzy czasy: przeszły, teraźniejszy i przyszły.
(1.2) czas + • czas + • czas na + • czas do + • czas ku +
czasoprzestrzeń, czasomierz (1.1) czas letni • czas zimowy (1.2) do czasu • z czasem (1.3) czas przeszły • czas przyszły • czas teraźniejszy • czas zaprzeszły
(1.2) chwila, moment, pora
czasownik , czasowość , czasówka czasowy, ponadczasowy, czasownikowy, odczasownikowy czasem, czasami, czasowo, podczas podczas
(być / przyjechać / …) o czasie / na czas • ciężkie czasy • co jakiś czas • co pewien czas • być kwestią czasu • być na czasie • czas leczy rany • czas nagli • czas po temu • czas to pieniądz • dawnymi czasy • do swego czasu • do pewnego czasu • duch czasu • gorący czas • kawał czasu • mieć czas (na coś) • na czas • nadchodzi / nadszedł / zbliża się czyjś czas • nadszarpnięty przez ząb czasu • najwyższy czas • nie ma czasu (na coś) • o czasie • od czasu do czasu • po czasie • przed czasem • rychło w czas • swego czasu • szkoda czasu i atłasu • w czasach słusznie minionych • w sam czas • w swoim czasie • we właściwym czasie • wyspać się za wszystkie czasy • wyścig z czasem • z biegiem czasu • za czasów (kogoś / czyichś) • za dawnych czasów • zabijać czas • zrobić na czas • iść z duchem czasu • szmat czasu • czas ucieka, wieczność czeka
(1.2) (< ) → odcinek czasu (1.1) pochodne od (1.2) (1.3) kalka z Krystyna Długosz-Kurczabowa, Stanisław Dubisz, Gramatyka historyczna języka polskiego, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2001, s. 370.
zobacz też: polskie przysłowia o czasie
abazyński: (1.1) гӀамта, заман (zaman) abchaski: (1.1) аамҭа (āāmtā) adygejski: (1.1) уахътэ (wāχtă); (1.2) лъэхъан (łăχān) afrykanerski: (1.1) tyd ajmara: (1.1) pacha alabama: (1.1) óoɬaamoolo albański: (1.1) kohë alemański: (1.1) Ziit amharski: (1.1) ጊዜ (gīzē) angielski: (1.1) time; (1.2) time; (1.3) tense arabski: aramejski: (1.1) syryjski ܙܒܢܐ (ze[b]nā) arumuński: (1.1) chiro asamski: (1.1) সময় (ȟômôy) asturyjski: (1.1) tiempu awarski: (1.1) заман (zaman) azerski: (1.1) vaxt / dialekt południowy واخت, zaman baskijski: (1.1) denbora; (1.2) une, memento, momentu; (1.3) denbora, aldi baszkirski: (1.1) ваҡыт (vaqït) beludżi: (1.1) وہد (vahd) bengalski: (1.1) সময় (samaẏa) białoruski: (1.1) час (čas) birmański: (1.1) အချိန် (a.hkyin) bośniacki: (1.1) vrijeme bretoński: (1.1) amzer brithenig: (1.1) temp bułgarski: (1.1) време (vreme) buriacki: (1.1) саг (sag) cebuano: (1.1) panahon chakaski: (1.1) тус (tus) chiński standardowy: (1.1) 时间 (shíjiān); (1.2) 日子 (rìzi) chorwacki: (1.1) vrijeme chuuk: (1.1) fansoun czamorro: (1.1) tiempo czeczeński: (1.1) хан (χan) czeski: (1.1) čas cziczewa: (1.1) nthawi czirokeski: (1.1) ᎠᎴᏰᏑ (aleyesu) czuwaski: (1.1) вӑхӑт (văhăt) dalmatyński: (1.1) tiamp , tianp dargijski: (1.1) замана dolnołużycki: (1.1) cas dolnoniemiecki: (1.1) Tied duński: (1.1) tid ; (1.2) tid ; (1.3) tempus , tid dżuhuri: (1.1) באכד (vəxd) erzja: (1.1) шка (ška), пинге (pinge) esperanto: (1.1) tempo; (1.2) tempo; (1.3) tempo estoński: (1.1) aeg ewe: (1.1) ɣeyiɣi ewenkijski: (1.1) тырганӣ, время eweński: (1.1) время farerski: (1.1) tíð fiński: (1.1) aika; (1.2) hetki, aika; (1.3) aikamuoto francuski: (1.1) temps friulski: (1.1) timp fryzyjski: (1.1) tiid fryzyjski saterlandzki: (1.1) Tied gagauski: (1.1) vakıt, zaman galicyjski: (1.1) tempo gocki: (1.1) 𐍃𐍄𐌿𐌽𐌳𐌰 (stunda); (1.2) 𐍈𐌴𐌹𐌻𐌰 (ƕeila) górnołużycki: (1.1) čas grenlandzki: (1.1) piffissaq gruziński: (1.1) დრო (dro) guarani: (1.1) ára, upérõ gudźarati: (1.1) સમય (samay) haitański: (1.1) tan hausa: (1.1) lőkàcı̋, da’a hawajski: (1.1) wā hebrajski: (1.1) זמן (zman) hindi: (1.1) समय (samay), वक़्त (vaqt) hiszpański: (1.1) tiempo ido: (1.1) tempo inari: (1.1) äigi indonezyjski: (1.1) waktu inguski: (1.1) ха (χa) interlingua: (1.1) tempore irlandzki: (1.1) am islandzki: (1.1) tími , tíð ; (1.?) stundum istriocki: (1.1) tenpo jaćwieski: (1.1) ajki jakucki: (1.1) бириэмэ (birieme), кэм (kem) japoński: (1.1) 時間 (じかん, jikan), 時 (とき, toki); (1.2) 一瞬 (いっしゅん, isshun), 時 (とき, toki); (1.3) 時制 (じせい, jisei), テンス (tensu) jawajski: (1.1) wektu jidysz: (1.1) צײַט (cajt) joruba: (1.1) ìgbààkókòàsìkòìdayìí kabardyjski: (1.1) зэман (zeman) kakczikel: (1.1) q'ij kałmucki: (1.1) цаг (tsag) kannada: (1.1) ಕಾಲ (kāla), ವೇಳೆ (vēḷe), ಸಮಯ (samaya) kantoński: (1.1) 時間 (si4 gaan1, si4 gaan3), 時光 (si4 gwong1) karaczajsko-bałkarski: (1.1) заман (zaman) karaimski: (1.1) заман; (1.2) заман karakałpacki: (1.1) daʻwir, waqıt, zaman karelski: (1.1) aigu karpatorusiński: (1.1) час (čas) kaszubski: (1.1) czas , cząd kataloński: (1.1) temps kazachski: (1.1) уақыт (waqıt) keczua: (1.1) pacha khmerski: (1.1) ពេល (peil) kildin: (1.1) а̄ййк kirgiski: (1.1) убакыт (ubakıt) komi: (1.1) кад (kad) komi-permiacki: (1.1) кад (kad) konkani: (1.1) काल (kāla) koreański: (1.1) 시간 (sigan); (1.2) 시간 (sigan) kornijski: (1.1) amser korsykański: (1.1) tempu krymskotatarski: (1.1) vaqıt, zaman kumycki: (1.1) заман (zaman), вакъти (vaqti) kurmandżi: (1.1) wext ladino: (1.1) טיימפו (tiempo) ladyński: (1.1) tëmp lakijski: (1.1) чӏун, замана laotański: (1.1) ຂະນະ (kʰana) lazyjski: (1.1) ორა (ora) lezgiński: (1.1) вахт, замана limburski: (1.1) tied Lingua Franca Nova: (1.1) tempo / темпо litewski: (1.1) laikas liwski: (1.1) āiga lojban: (1.1) temci luksemburski: (1.1) Zäit łaciński: (1.1) tempus łatgalski: (1.1) laiks łotewski: (1.1) laiks malajalam: (1.1) കാലം (kālaṃ) malajski: (1.1) masa malediwski: (1.1) ވަގުތު (vagutu) malgaski: (1.1) fotoana, andro maltański: (1.1) żmien manx: (1.1) am , traa ; (1.2) traa maoryski: (1.1) wā, taima marathi: (1.1) काळ (kāḷ) maryjski: (1.1) жап, пагыт maya: (1.1) k’iin megrelski: (1.1) ჟამი (žami) minnan: (1.1) tradycyjny 時間 / uproszczony 时间 (sî-kan), tradycyjny 時陣 / uproszczony 时阵 (sî-chūn) moksza: (1.1) пинге (pinge) mongolski: (1.1) цаг (tsag) mongolski klasyczny: (1.1) ᠴᠠᠭ᠋ (čaɣ) nahuatl: (1.1) cahuitl nanajski: (1.1) эр, эрин, поргин, пон nawaho: (1.1) ookił neo: (1.1) temp nepalski: (1.1) समय (samay) niderlandzki: (1.1) tijd niemiecki: (1.1) Zeit ; (1.2) Zeit ; (1.3) Tempus , Zeitform nieniecki: (1.1) ёльць’, мальӈгана norweski (bokmål): (1.1) tid / norweski (nynorsk): (1.1) tid norweski (riksmål): (1.1) tid novial: (1.1) tempe, tempus nowogrecki: (1.1) χρόνος (chrónos), καιρός (kairós) nowopruski: (1.1) kērdā , kerdā orija: (1.1) ସମୟ (samay) ormiański: (1.1) ժամանակ (žamanak) osetyjski: (1.1) рӕстӕг osmański: (1.1) زمان (zamān) papiamento: (1.1) tempo paszto: (1.1) زمان (zamãn), وخت (waḫt) pendżabski: (1.1) ਵਕ਼ਤ (vaqt) perski: (1.1) زمان (zamân), وقت (vaqt); (1.2) وقت (vaqt) polski język migowy: południowoałtajski: (1.1) ӧй (öy) portugalski: (1.1) tempo północnolapoński: (1.1) áigi prowansalski: (1.1) temps romániço: (1.1) témporo romansz: (1.1) temp rosyjski: (1.1) время ; (1.2) время ; (1.3) время ruanda: (1.1) igihe rumuński: (1.1) timp , vreme sanskryt: (1.1) समय (samaya), वेला (velā), अखण्ड; (1.2) काल (kāla) sardyński: (1.1) tempus serbski: (1.1) време, vreme sindhi: (1.1) وقت (vaqtu) slovio: (1.1) vrem / врем słowacki: (1.1) čas słoweński: (1.1) čas słowiński: (1.1) czas somalijski: (1.1) waqti sorani: (1.1) وەخت (wext), فەلەک (felek) staro-cerkiewno-słowiański: (1.1) ⰲⱃⱑⰿⱔ / врѣмѧ (vrěmę) starofrancuski: (1.1) tans starogrecki: (1.1) χρόνος (khrónos) staronordyjski: (1.1) tíð staroruski: (1.1) веремѧ (veremę) suahili: (1.1) wakati; (1.2) muda sundajski: (1.1) waktu sycylijski: (1.1) tempu ; (1.2) tempu ; (1.3) tempu syngaleski: (1.1) වේලාව (vēlāva) szerpa: (1.1) टेम (ṭem) szkocki: (1.1) tid, time szkocki gaelicki: (1.1) àm szwabski: (1.1) Zeid szwedzki: (1.1) tid tabasarański: (1.1) вахт, замана tacki: (1.1) вэхд tadżycki: (1.1) замон (zamon), вақт (vaqt) tagalski: (1.1) oras, panahon tahitański: (1.1) tau, taime tajski: (1.1) เวลา (wēlā) tamazight: (1.1) ⴰⴽⵓⴷ (akud) tamilski: (1.1) காலம் (kālam) tatarski: (1.1) vaqıt/waqıt, zaman telugu: (1.1) కాలము (kālamu), వేళ (vēḷa) tetum: (1.1) tempu, bain tigrinia: (1.1) ግዜ (gəze) toki pona: (1.1) tenpo; (1.2) tenpo tok pisin: (1.1) taim turecki: (1.1) zaman, vakit turkmeński: (1.1) wagt tuvalu: (1.1) taimi tuwiński: (1.1) үе, шак tybetański: (1.1) ཆུ་ཚོད, དུས་ཚོད (dus.ʦʰod) udmurcki: (1.1) дыр (dyr), вакыт (vakyt) ujgurski: (1.1) ۋاقىت (waqit) ukraiński: (1.1) час (čas); (1.2) час (čas); (1.3) час (čas) urdu: (1.1) وقت (vaqt) uzbecki: (1.1) vaqt, zamon volapük: (1.1) naed võro: (1.1) aig walijski: (1.1) amser waloński: (1.1) tins wenecki: (1.1) tenpo wenedyk: (1.1) ciępu wepski: (1.1) aig węgierski: (1.1) idő wietnamski: (1.1) thời gian wilamowski: (1.1) caeit , cȧjt , cajt włoski: (1.1) tempo ; (1.2) tempo ; (1.3) tempo wolof: (1.1) jamono, jamano wotycki: (1.1) aika wu: (1.1) tradycyjny 時間 / uproszczony 时间 (zr ji), 辰光 (zen kuaan) xhosa: (1.1) ixesha zazaki: (1.1) dem zhuang: (1.1) seizgan zulu: (1.1) isikhathi, inkathi żmudzki: (1.1) čiesos
czas ()
rzeczownik, rodzaj męski (1.1) czas (1.2) okres
(1.1) Òd tegò czasu móm co do ti domenë malińką niészmakã. → Od tego czasu mam co do tej domeny maleńki niesmak.
(1.1) czasoprzestrzéń