IV Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina (również IV Konkurs Chopinowski) – 4. edycja Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina, która rozpoczęła się 15 września 1949 w Warszawie. Organizatorem konkursu był Komitet Wykonawczy powołany przez Ministra Kultury i Sztuki.
Charakterystyka konkursu Wzięło w nim udział 54 pianistów z 14 krajów, w tym 11 Polaków.
Pianiści z Polski na IV Konkursie Chopinowskim Lp. Uczestnik 1. Ryszard Bakst 2. Halina Czerny-Stefańska 3. Jan Drath 4. Barbara Hesse-Bukowska Lp. Uczestnik 5. Tadeusz Kerner 6. Władysław Kędra 7. Waldemar Maciszewski 8. Julitta Sleńdzińska Lp. Uczestnik 9. Regina Smendzianka 10. Zbigniew Szymonowicz 11. Tadeusz Żmudziński Konkurs był trójstopniowy: składał się z dwóch etapów i finału. Podniesiono górną granicę wieku uczestników konkursu do 32 lat. Konkurs odbył się w dniach 15 września–15 października 1949. Był to pierwszy i jak dotąd jedyny Konkurs Chopinowski, w którym I nagrodę otrzymały ex aequo dwie uczestniczki (Polka Halina Czerny-Stefańska i Rosjanka Bella Dawidowicz). Dyrektorem biura konkursu został Edmund Rudnicki (przedwojenny dyrektor muzyczny Polskiego Radia).
Z powodu zniszczenia gmachu Filharmonii Warszawskiej przesłuchania odbywały się w budynku Teatru „Roma”, jedynej ocalałej w Warszawie sali koncertowej, przy ul. Nowogrodzkiej 49. Przed sceną w teatrze zbudowano specjalną estradę, a na scenie stanęła muszla akustyczna.
W dniu otwarcia (15 września) powołano ostateczny skład jury, nastąpiło opracowanie regulaminu i losowanie pianistów. Pianiści mieli do wyboru cztery fortepiany następujących marek: Bechstein, Blüthner, Ibach i Steinway (model 309125 D). W programie Regulaminu konkursu pojawiła się Barkarola Fis-dur op. 60.
Konkurs finansowany był ze środków rządowych, podobnie jak stypendia i obozy szkoleniowe dla polskich pianistów. Młodym muzykom zapewniono dostęp do najlepszych fortepianów, przeprowadzono próbne nagrania, a na letni kurs w Łagowie Lubuskim sprowadzono nawet Orkiestrę Filharmonii Poznańskiej, by uczestnicy kursów mogli ćwiczyć z jej akompaniamentem koncerty fortepianowe. Nad przygotowaniami czuwała Komisja Pedagogiczna przy Ministerstwie Kultury i Sztuki złożona z najwybitniejszych polskich profesorów.
W związku z setną rocznicą śmierci Fryderyka Chopina rok 1949 został uchwalony Rokiem Chopinowskim. W tym, jubileuszowym roku zorganizowano poza Konkursem pianistycznym, również konkurs kompozytorski i rzeźbiarski, wystawy stałe i objazdowe, liczne koncerty w kraju i za granicą. Zapoczątkowano też wydanie Dzieł wszystkich Fryderyka Chopina pod redakcją Ignacego Jana Paderewskiego.
Kalendarium 23px Kalendarz konkursuWrzesieńPaździernik15.16.17.18.19.20.21.22.23.24.25.26.27.28.29.30.1.2.3.4.5.6.7.8.9.10.11.12.13.14.15. Etap I Etap II Finał 10:0018:00 10:0018:00 18:00 10:0018:00 10:00 10:0018:00 10:0018:00 10:0018:00 10:0018:00 10:00 10:0018:00 10:0018:00 10:0018:00 10:0018:00 10:00 10:0018:00 19:00 19:00 19:00 19:00 19:00 19:00 16:00
Repertuar Zgodnie z tradycją w konkursie wykonywane były z pamięci wyłącznie utwory Fryderyka Chopina. 48px Wykaz utworów Etap ITrzy dowolne utwory Etap II Jeden nokturn Dwie etiudy (z wyjątkiem trzech tzw. „pośmiertnych” (Trois Nouvelles Études)) Jeden z następujących polonezów: Polonez fis-moll op. 44Polonez As-dur op. 53Polonez-Fantazja As-dur op. 61 Dwa mazurki Jedna z następujących sonat: Sonata b-moll op. 35Sonata h-moll op. 58albo jedna z czterech balladjedno scherzoalboFantazja f-moll op. 49jedno scherzoalboBarkarola Fis-dur op. 60jedno scherzo Finał Jeden z koncertów:Koncert fortepianowy e-moll op. 11alboKoncert fortepianowy f-moll op. 21
Jury Do konkursowego przebiegu przesłuchań oraz podziału nagród powołano jury, w następującym składzie: 35px Skład jury Lp. Juror Kraj Funkcja 1. Zbigniew Drzewiecki przewodniczący jury 2. Arthur Hedley wiceprzewodniczący jury 3. Marguerite Long wiceprzewodnicząca jury 4. František Maxián wiceprzewodniczący jury 5. Lew Oborin wiceprzewodniczący jury 6. Magda Tagliaferro wiceprzewodnicząca jury 7. Godfrid Boon członek jury 8. Émile Bosquet członek jury 9. Lucette Descaves członek jury 10. Sem Dresden członek jury 11. Jan Ekier członek jury 12. Blas Galindo członek jury 13. Lélia Gousseau członek jury 14. Lajos Hernádi członek jury 15. Franz Josef Hirt członek jury 16. Jan Hoffman członek jury 17. Roman Jasiński członek jury 18. Marcelina Kimontt-Jacynowa członek jury 19. Lazare Lévy członek jury 20. Joseph Marx członek jury 21. Alfred Mendelsohn członek jury 22. Dimitar Nenow członek jury 23. Pawieł Sieriebriakow członek jury 24. Stanisław Szpinalski członek jury 25. Henryk Sztompka członek jury 26. Margerita Trombini-Kazuro członek jury 27. Bolesław Woytowicz członek jury 28. Carlo Zecchi członek jury 29. Jerzy Żurawlew członek jury
System oceny pianistów W I i II etapie jury obradowało, jak dotychczas jedyny raz w historii za zasłoną z drewnianych żaluzji, tak by nie widzieć pianistów. Uczestnicy występowali nie pod swoimi nazwiskami, lecz wylosowanymi wcześniej numerami. Po raz pierwszy i jedyny w dziejach konkursów chopinowskich ustanowiono „męża zaufania”, którym został prof. Jerzy Lefeld, który jako jedyny znał nazwiska i jurorom przekazywał jedynie numery wylosowane tego dnia i ustalające kolejność występujących. Jury oceniało grę uczestników Konkursu stosując punktację od 1 do 25. Przejście z jednego etapu do następnego odbywało się na podstawie otrzymania od jurorów oceny minimum 18 punktów. O ostatecznej kolejności laureatów decydowała suma ocen II i III etapu.
Konkurs I etap Pierwszy etap eliminacyjny odbył się w dniach (16–17 września) bez udziału publiczności (przewidziany dla kandydatów, którzy nie brali udziału w eliminacjach krajowych). Zwycięzcy natomiast eliminacji krajowych kwalifikowali się bezpośrednio do II etapu, bez konieczności występu w tym etapie. W I etapie wystąpiło 10 pianistów, z których do II etapu decyzją jury dopuszczono czworo z nich. Byli to: Vera Reményi (Węgry), Hélio da Silva (Brazylia), Mireille Auxietre-Ivankovitch (Francja) i Lucia Mancini (Włochy). Po I etapie (eliminacyjnym) odbyła się 18 września w sali Teatru „Roma” uroczystość otwarcia konkursu.
II etap W drugim etapie (18 września–5 października) pianiści występowali w publicznym recitalu, obejmującym kilka (7 lub 8) wybranych utworów Fryderyka Chopina wyszczególnionych w Regulaminie konkursu, wykonywanych z pamięci. Jako pierwsi w II etapie, po ceremonii otwarcia (18 września) wystąpili Polacy Tadeusz Żmudziński i Barbara Hesse-Bukowska.
Finał Jury dopuściło do finału (8–15 października) 18 pianistów (8 z Polski, 6 z ZSRR, 2 z Brazylii oraz po 1 z Meksyku i Węgier). Nowością w finale było wykonanie w całości jednego z koncertów fortepianowych (Koncert e-moll op. 11 lub Koncert f-moll op. 21), ponieważ do tej pory były to tylko dwie części. Orkiestrą Symfoniczną w finale dyrygowali: Mieczysław Mierzejewski, Zdzisław Górzyński, Jan Krenz i Tadeusz Wilczak. 25px Finaliści Lp. Finalista Kraj 1. Carmen Vitis Adnet 2. Oriano de Almeida 3. Carlos Rivero 4. Ryszard Bakst 5. Halina Czerny-Stefańska 6. Barbara Hesse-Bukowska Lp. Finalista Kraj 7. Władysław Kędra 8. Waldemar Maciszewski 9. Regina Smendzianka 10. Zbigniew Szymonowicz 11. Tadeusz Żmudziński 12. Imre Szendrei Lp. Finalista Kraj 13. Bella Dawidowicz 14. Tamara Gusiewa 15. Jewgienij Malinin 16. Wiktor Mierżanow 17. Gieorgij Murawlow 18. Ludmiła Sosina
Nagrody i wyróżnienia 18px Nagrody główne Nagroda Laureat Kraj Wysokość nagrodyFundator nagrody 1 Halina Czerny-Stefańska 1 000 000 złPrezydent RP, Prezes Rady Ministrów Bella Dawidowicz 1 000 000 zł 2 Barbara Hesse-Bukowska 800 000 złKomitet Ministrów dla Spraw Kultury 3 Waldemar Maciszewski 600 000 złMinister Spraw Zagranicznych 4 Gieorgij Murawlow 550 000 zł Minister Kultury i Sztuki 5 Władysław Kędra 500 000 zł Przewodniczący CRZZ 6 Ryszard Bakst 450 000 złKomitet Wykonawczy Roku Chopinowskiego 7 Jewgienij Malinin 400 000 zł Prezydent miasta stołecznego Warszawy 8 Zbigniew Szymonowicz 350 000 zł Polskie Radio 9 Tamara Gusiewa 300 000 złPaństwowa Opera i Filharmonia w Warszawie 10 Wiktor Mierżanow 250 000 zł Związek Kompozytorów Polskich 11 Regina Smendzianka 200 000 złInstytut Fryderyka Chopina 12 Tadeusz Żmudziński 150 000 zł Związek Zawodowy Pracowników Kultury i Sztuki Wyróżnienia Wyróżniony Kraj Wysokość nagrodyWyróżnienie Carmen Vitis Adnet 50 000 złDyplom honorowy Oriano de Almeida 50 000 zł Carlos Rivero 50 000 zł Ludmiła Sosina 50 000 zł Imre Szendrei 50 000 zł Nagroda specjalna Nagroda Nagrodzony KrajFundator nagrody Najlepsze wykonanie mazurków Halina Czerny-Stefańska Polskie Radio
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina, 04 Kategoria:1949 w muzyce Kategoria:1949 w Polsce